μεταναστες

μεταναστες

Tuesday, August 7, 2007

Μια χώρα σε ένα βιβλίο

Στο δωμάτιο 307 του ξενοδοχείου «Ασία», της μικρής τουρκικής πόλης Καρς, έχει συγκεντρωθεί πολύς κόσμος. Σκοπός της συνάντησης να υπογράψουν οι κάτοικοι ένα κείμενο, το οποίο θα στείλουν σε γερμανική εφημερίδα, για να ενημερώσουν την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη για το στρατιωτικό πραξικόπημα που βρίσκεται σε εξέλιξη στο Καρς. Οι αντιδράσεις ποικίλλουν: «Οι Ευρωπαίοι δεν είναι φίλοι μας, εχθροί μας είναι. Οχι επειδή είμαστε εχθρικοί απέναντί τους, αλλά επειδή από ένστικτο μας υποτιμούν», υποστηρίζει ένας στρατευμένος ισλαμιστής. Ενας νεαρός Κούρδος λέει με πάθος την άποψή του: «Δεν είμαστε βλάκες! Είμαστε φτωχοί! Το μεγάλο λάθος της ανθρωπότητας, η μεγαλύτερη παραπλάνηση χιλιάδες χρόνια τώρα, είναι αυτή: Πάντοτε συγχέονται η φτώχεια με τη βλακεία». Κάποιος άλλος προσθέτει τη δική του σκέψη: «Η ανθρωπότητα δεν δείχνει πια καμιά επιείκεια στους λαούς που αλληλοσκοτώνονται, δολοφονούν, βασανίζουν. Ο κόσμος δεν ανέχεται πια τα καταπιεστικά έθνη». Ενας ηλικιωμένος, αριστερών πεποιθήσεων, αντιτείνει: «Σ’ αυτή τη χώρα δεν έχουν μόνο οι ισλαμιστές εθνική περηφάνια, αλλά και οι δημοκράτες...». Η συζήτηση έχει ανάψει: «Οταν αυτοί (οι δυτικοί) γράφουν ποιήματα ή τραγουδάνε, το κάνουν στο όνομα όλης της ανθρωπότητας. Αυτοί είναι οι άνθρωποι. Εμείς είμαστε μόνο μουσουλμάνοι. Τα δικά μας ποιήματα είναι απλώς “έθνικ”». Μια νεαρή μουσουλμάνα που «οι πεποιθήσεις της την οδήγησαν να κάνει τη μαντίλα της σημαία», νιώθει τόση αηδία από την έκβαση της συγκέντρωσης που απειλεί να «ξεσκεπαστεί μπροστά σε όλους».
Ο,τι συζητούν οι αναλυτές και καταγράφουν σε μακροσκελή άρθρα στον Τύπο για την τουρκική κοινωνία, με αφορμή τις πρόσφατες εκλογές, ο Ορχάν Παμούκ το συνόψισε πριν από τρία χρόνια στο μυθιστόρημά του «Χιόνι» (φέτος κυκλοφόρησε στα Ελληνικά, από την «Ωκεανίδα»). Στο κεφάλαιο 31 του ογκώδους βιβλίου του, χωράει ένα ολόκληρο κράτος σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου: κοσμικό κράτος και στρατευμένους ισλαμιστές, Κούρδους αντάρτες, αριστερούς αγωνιστές, δημοκράτες, χαφιέδες, θεατρίνους, ποιητές, εν δυνάμει πραξικοπηματίες. Κοινό αίτημα: η επικοινωνία με τη Δύση.
Ο Τούρκος νομπελίστας δημιουργεί μια πολιτική αλληγορία που προσεγγίζει την κοινωνία του ιστορικά, την ανατέμνει ψυχολογικά, εκθέτει και ταυτόχρονα σέβεται τις ιδιομορφίες της. Ο Παμούκ χρησιμοποιεί την ισχύ του για να μεταφέρει τα διλήμματα της σύγχρονης Τουρκίας: Είναι ευρωπαϊκή χώρα; Πόσο το φονταμενταλιστικό Ισλάμ μπορεί να ανταποκριθεί στον ευρωπαϊκό χαρακτήρα της; Πώς ένας καλλιτέχνης μπορεί να προσεγγίσει αυτά τα θέματα;
Η σύγκρουση είναι διάχυτη στο βιβλίο. Οχι μόνο με τη Δύση αλλά και ανάμεσα στις αποχρώσεις της ίδιας της παράδοσης του κοσμικού κράτους, στη βαθιά ριζωμένη θρησκευτική πίστη, «δεκανίκι» ενός σύνθετου πληθυσμού που δεν έχει πού αλλού να βασιστεί. Το βλέμμα του συγγραφέα, βαθύ, αμείλικτο, αποκαλύπτει χωρίς να φοβάται τις ρήξεις, κατανοεί χωρίς να εθελοτυφλεί, στρέφει στη Δύση το εμμονικό, αναχρονιστικό, σπαρακτικό, δύσμορφο αλλά και αφοπλιστικά ανθρώπινο, πλούσιο και υπερήφανο πρόσωπο της Τουρκίας. Χωρίς να κρύβει ότι ο Ευρωπαίος μέσα του ανησυχεί.

Tης Μαριας Κατσουνακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 7/08/2007

1 comment:

ange-ta said...

Καλημέρα Πιπεριά,
Για δες τι γράφει ο κ. καθηγητής γι αυτούς τους περήφανους και ανθρώπινους Τούρκους:
Oι τουρκικες θηριωδίες στη Σμύρνη δεν αποτέλεσαν ασφαλώς για τη διεθνή κοινότητα κάποιο πρωτόφαντο γεγονός. Ήδη πολλές δεκαετίες πριν (το 1876) θα σημειώσει σε μια μπροσούρα του ο Gladstone (" The Question of the East): " Aπό τη μαύρη μέρα που πρωτομπήκαν στην Eυρώπη, οι Tούρκοι αποδείχτηκαν στο σύνολό τους ο πλέον αντι-ανθρωπιστικός τύπος της ανθρωπότητας. Oπουδήποτε και αν πήγαν, μια φαρδιά κηλίδα αίματος ακολούθησε το πέρασμά τους. Όπου απλώθηκε η κυριαρχία τους, εξαφανίστηκε ο πολιτισμός. Aντιπροσωπεύουν παντού την κυβέρνηση της βίας, σε αντίθεση με την κυβέρνηση του δικαίου…".
Λίγο νωρίτερα (το 1854) θα σημειώσει ο ο βρετανός καρδινάλιος John Henry Newman (" Lectures on the History of the Turks in its Relations to Christianity): " H βάρβαρη δύναμη, που για αιώνες έχει θρονιάσει στην καρδιά του Παλαιού Kόσμου, κρατά κάτω από την κτηνώδη πυγμή της τις πιο ξακουστές χώρες της κλασικής αλλά και της χριστιανικής Aρχαιότητας καθώς και πολλές από τις πιο παραγωγικές και πιο όμορφες περιοχές της γης. Xωρίς να έχει δική της ιστορία, έχει σφετεριστεί τα ιστορικά ονόματα της Kωνσταντινούπολης, της Nίκαιας, της Nικομήδειας, της Kαισάρειας…θέτοντας έτσι υπό στην κατοχή της, χωρίς επίγνωση, το ήμισυ της παγκόσμιας ιστορίας…"

Εμένα προσωπικά, όλες αυτές οι προσπάθειες να ωραιοποιήσουν το οπισθοδρομικό Ισλάμ, δεν με βρίσκει σύμφωνη.
Το ίδιο κάνει και ο άλλος νομπελίστας Μαγκφούζ.

Τώρα το βιβλίο δεν το διάβασα, (και να σου πώ και την αλήθεια, ούτε πρόκειται γιατί δεν μ αρέσει ο Παμούκ) ελπίζω όμως να σε κατάλαβα καλά.