Thursday, August 28, 2025

Οι στόχοι του Εθνους (στη μνήμη του Λεωνίδα Κύρκου)


ΜΙΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

1
Ύστερα από χρόνων στρατοκρατική τυραννία χαράζει για την Ελλάδα η αυγή μίας
δημοκρατικής προοπτικής. Η λαίλαπα της 21ης Απριλίου πέρασε, αφού σώριασε τον
τόπο σε ερείπια. Η κυπριακή τραγωδία, που άρχισε με το έγκλημα του πραξικοπήματος κατά του Μακαρίου, ήταν η τελευταία μιας μακριάς σειράς από συμφορές.
Όταν στη φασιστική βία, την οικονομική εξαθλίωση του Λαού, την πλήρη χρεοκοπία
της δικτατορίας προστέθηκαν η κατάλυση της ανεξαρτησίας της Κύπρου, η τουρκική
εισβολή και οι απειλές του πολέμου, όπου οδήγησε η χούντα με την πολιτική της, η
εθνική κρίση ξέσπασε. Η λαομίσητη στρατοκρατική τυραννία έπεσε και άνοιξε ο
δύσκολος δρόμος για τη θεμελίωση μιας νέας δημοκρατικής πορείας, την
εγκαθίδρυση μιας γνήσιας πολιτικής δημοκρατίας.

2
Μέσα σ’ ένα σύνολο πολύπλοκων και αντιφατικών παραγόντων, η δύναμη που
οδήγησε στην πτώση της δικτατορία των τανκς ήταν στο βάθος η αντίθεση του
ενωμένου Λαού. Η πολιτική της στρατοκρατίας προσέκρουσε από την πρώτη στιγμή
στην εναντίωση και την αντίσταση των πιο πλατιών μαζών και του συνόλου σχεδόν
του πολιτικού κόσμου. Και μέσα στις ένοπλες δυνάμεις, το πραξικόπημα του Απρίλη
δεν πέρασε χωρίς αντίσταση. Εκατοντάδες από τους καλύτερους αξιωματικούς
διώχτηκαν, φυλακίστηκαν και υπέφεραν.


3
Μέσα στην εθνική κρίση που προκάλεσε η αμερικανόδουλη δικτατορία χρεοκόπησαν
μερικά συστήματα ιδεών στα οποία στηριζόταν και η προχουντική δημοκρατία.

I
Ο αντικομμουνισμός και η πολιτική των διακρίσεων, που οδήγησε στη στρατοκρατική
δικτατορία.


II
Η εξάρτηση από τις ΗΠΑ-ΝΑΤΟ στο όνομα της υπεράσπισης της ανεξαρτησίας της
χώρας, που έφερε την τραγωδία της Κύπρου και την άμεση απειλή κατά της
Ανεξαρτησίας και της Ακεραιότητας της Ελλάδας. Η εκτίμηση ότι η ασφάλεια της
χώρας μας κινδυνεύει απ’ το βορρά, απ’ τις σοσιαλιστικές χώρες, ενώ η πράξη
απόδειξε ότι κινδύνευε και κινδυνεύει από τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και το
ΝΑΤΟ, που χρησιμοποιούν σήμερα σαν όργανο τον τουρκικό σοβινισμό και
επεκτατισμό. Η αντίληψη αυτή οδήγησε στο να προσανατολιστεί η εθνική μας άμυνα
στα στρατηγικά σχέδια και επιδιώξεις του Πενταγώνου και να μείνει απροετοίμαστη
απέναντι στους πραγματικούς κινδύνους.

III
Η θεωρία και πρακτική της «εθνικοφροσύνης», που συνοδευόταν με την κατηγορία
κατά της Αριστεράς για εθνική προδοσία, ή, τουλάχιστον, αφερεγγυότητα, και που
συνέδεε την έννοια της υπεράσπισης της εθνικής ασφάλειας με την υπεράσπιση του
πολιτικού και κοινωνικού κατεστημένου και την καταπολέμηση των σοσιαλιστικών
ιδεών.


IV
Η θεωρία και πρακτική της οικονομικής ανάπτυξης προς όφελος των ξένων και
ελληνικών μονοπωλίων και σε βάρος των εργαζομένων και των μη μονοπωλιακών
στρωμάτων δεν οδήγησε στην ανάπτυξη, αλλά στην επιζήμια εξάρτηση της
οικονομίας μας.
Η χρεοκοπία αυτών των συστημάτων ιδεών, στα οποία στηριζόταν ως τώρα το
κρατικό οικοδόμημα μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου, ανοίγει για πρώτη φορά
στη σύγχρονη ελληνική ιστορία τη δυνατότητα πραγματικών δημοκρατικών
εξελίξεων.

4
Μέσα στις συνθήκες της κοινής αντίστασης, το κοινό πάθος για την αποκατάσταση
της δημοκρατίας, οι κοινοί αγώνες και τα κοινά μαρτύρια, κατανίκησαν τις ψυχώσεις
του εμφυλίου πολέμου, διαμόρφωσαν κοινή γλώσσα και κοινή συνείδηση σ’ όλο το
Έθνος. Εργάτες και φοιτητές, αστοί και αγρότες, διανοούμενοι, ακαδημαϊκοί δάσκαλοι,
δικαστικοί και στρατιωτικοί, γνώρισαν κάτω από τραγικές συνθήκες την ανάγκη να
ενώσουν πάνω από διαφορές τις προσπάθειές τους, για να υπάρξει ένα καινούργιο
δημοκρατικό πλαίσιο, βασισμένο στην αρχή της λαϊκής κυριαρχίας και της υπεράσπισης
της εθνικής ανεξαρτησίας – ένα κοινό θεμέλιο για το δημοκρατικό Αύριο της πατρίδας
μας. Αυτή η κοινότητα αισθημάτων και πλαισίων αποτελεί τη μεγαλύτερη κατάκτηση
του Έθνους στις τελευταίες δεκαετίες και πρέπει να διαφυλαχτεί σαν κόρη οφθαλμού,
γιατί είναι το βάθρο πάνω στο οποίο θα στηριχτεί η προσπάθεια για την ανανέωση
της δημοκρατίας και της πατρίδας. Αυτά ακριβώς επιβεβαίωσε η πάνδημη
συγκέντρωση της Θεσσαλονίκης.


ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗΣ

1
Εθνικά και δημοκρατικά προβλήματα είναι σήμερα αδιάρρηκτα συνδεδεμένα σε μιαν
ενότητα. Η δύναμη που συνενώνει και εμπνέει το Έθνος είναι η ιδέα της
δημοκρατίας, της αδέσμευτης Λαϊκής Κυριαρχίας, της Ανεξαρτησίας και της
κοινωνικής προόδου· και, χωρίς μια δίκαιη λύση του Κυπριακού, η δημοκρατική
πορεία θα βρίσκεται πάντα κάτω από έντονες απειλές και σοβαρές πιέσεις από τη
μεριά των ιμπεριαλιστών και των αμετανόητων στρατοκρατών.
Η αποχώρηση από το ΝΑΤΟ

2
Το Έθνος ολόκληρο χαιρέτισε την αποχώρηση από τις στρατιωτικές δεσμεύσεις στο
ΝΑΤΟ και την τελευταία δήλωση του πρωθυπουργού ότι είναι οριστική και σταθερή.
Βλέπει σ’ αυτήν, την αφετηρία για μιαν ελληνική εξωτερική πολιτική, έξω από τους
στρατιωτικούς συνασπισμούς. Η κατεύθυνση αυτή πρέπει να γίνει αμετάτρεπτη και
να ολοκληρωθεί, με ανοιχτή την προοπτική να λυτρωθεί η χώρα από τις αμερικανικές
στρατιωτικές βάσεις, από τις διμερείς συμφωνίες με τις ΗΠΑ, από κάθε δέσμευση
στη διαμόρφωση της δικής της πολιτικής. Στην εποχή που ζούμε, είναι αδύνατο να
αγνοηθεί το βάρος που ασκούν στον διεθνή στίβο οι μεγάλες δυνάμεις. Η ελληνική
πολιτική πρέπει να παίρνει υπόψη της αυτή την πραγματικότητα, να απορρίπτει όμως
κάθε υπαγόρευση και εξάρτηση.


Στον νέο κόσμο του καιρού μας, και οι μικρές χώρες έχουν μεγάλο ρόλο να
διαδραματίσουν αν άξονας της πολιτικής τους είναι ο άλλος δρόμος, μακριά από τους
στρατιωτικούς συνασπισμούς και τη διπολικότητα. Το ΚΚΕ (εσ.) προτείνει στο
Έθνος μια συγκεκριμένη πολιτική Ανεξαρτησίας και Ειρήνης. Προτείνει να γίνει η
Ελλάδα σημαιοφόρος της Ειρηνικής Συνύπαρξης, της Συλλογικής Ευρωπαϊκής
Ασφαλείας και της κατάργησης των στρατιωτικών συνασπισμών (ΝΑΤΟ – Σύμφωνο
Βαρσοβίας), ιδιαίτερα της μετατροπής της Μεσογείου και των Βαλκανίων σε
αποπυρηνικοποιημένη ζώνη ειρήνης, με την απομάκρυνση όλων των ξένων βάσεων
και των στόλων των μεγάλων δυνάμεων. Και να αναλάβει γρήγορα θαρραλέες
πρωτοβουλίες για να συμβάλει ώστε το μεγάλο αίτημα της Εθνικής Ανεξαρτησίας και
Ισοτιμίας Μικρών και Μεγάλων να συνυφανθεί με την κατάργηση των δομών και
των θεσμών που δημιούργησε ο ψυχρός πόλεμος, ώστε στη θέση τους να τεθούν τα
θεμέλια μιας μόνιμης ειρήνης στα Βαλκάνια, στην Ευρώπη και τον κόσμο.

3
Η πολιτική αυτή δημιουργεί το πιο στέρεο θεμέλιο για τη δίκαιη και δημοκρατική
λύση του Κυπριακού. Το πρόβλημα είναι δύσκολο και περικλείει σοβαρούς
κινδύνους. Γι’ αυτό είναι ανάγκη να υπάρξουν αποτελεσματικά μέτρα. Το ΚΚΕ (εσ.)
συμφωνεί με τις παρακάτω θέσεις της κυβέρνησης Καραμανλή: Καμιά
διαπραγμάτευση κάτω από την απειλή των όπλων. Καμιά αποδοχή των τετελεσμένων
γεγονότων της τουρκικής εισβολής. Διπλωματική επίθεση με σημαία την απόφαση
353 του ΟΗΕ, για απομόνωση και την καταδίκη της τουρκικής επιδρομής, τον
πειθαναγκασμό της Τουρκίας και των ΗΠΑ, που την εξωθούν, να σεβαστούν την
Ακεραιότητα, την Ανεξαρτησία, την Ουδετερότητα και να δεχτούν την
αποστρατικοποίηση της Μεγαλονήσου. Μια τέτοια γραμμή αντιμετώπισης του
Κυπριακού, για να πετύχει, επιβάλλει την άμεση απομάκρυνση από την Κύπρο και
την αντικατάσταση των Ελλήνων πραξικοπηματιών αξιωματικών, την αποκατάσταση
της συνταγματικής νομιμότητας με την επαναφορά του προέδρου Μακαρίου.


Η σοβιετική πρόταση
Το ΚΚΕ (εσ.) υποστηρίζει τη σοβιετική πρόταση να αντιμετωπιστεί το Κυπριακό σε
διεθνή διάσκεψη στα πλαίσια του ΟΗΕ και πιστεύει ότι υπάρχουν περιθώρια να
ασκηθεί πιο αποτελεσματική σοβιετική παρέμβαση για την εφαρμογή της απόφασης
353. Το ΚΚΕ (εσ.) εκτιμά τις γιουγκοσλαβικές πρωτοβουλίες καθώς και τη
συμπαράσταση των σοσιαλιστικών και των περισσότερων αδέσμευτων χωρών για
την απόκρουση της ιμπεριαλιστικής επίθεσης – όπως επίσης και τη θετική στάση της
Γαλλίας και την υποστήριξη των δημοκρατικών κινημάτων της Ευρώπης. Οι
εσωτερικές διαμορφώσεις στην Κύπρο ανήκουν στο δικαίωμα και την ευθύνη του
Κυπριακού Λαού. Πρέπει να είναι καρπός του δημοκρατικού διαλόγου των δύο
κοινοτήτων. Χρέος της Ελλάδας και του ΟΗΕ, των πέντε χωρών – μονίμων μελών
του Συμβουλίου Ασφαλείας, είναι να κατοχυρώσουν και να εγγυηθούν διεθνώς την
ανεξαρτησία της Μεγαλονήσου, ν’ αποκλείσουν οποιαδήποτε ξένη ανάμειξη και
επέμβαση.

Η ιμπεριαλιστική συνωμοσία εναντίον της Κύπρου και της Ελλάδας αποτελεί μια
γενικότερη απειλή εναντίον της ανεξαρτησίας όλων των λαών της Μεσογείου,
εναντίον των φιλειρηνικών δημοκρατικών δυνάμεων σ’ ολόκληρο τον κόσμο,
εναντίον των ζωτικών συμφερόντων του ίδιου του τουρκικού λαού, με τον οποίο
τίποτα δεν μας χωρίζει. Γι’ αυτό και οι εργαζόμενοι της Ελλάδας πλάι σ’ όλο το
Έθνος προσδοκούν την πιο ενεργητική συμπαράσταση και τη διεθνή αλληλεγγύη των
κομμουνιστικών και προοδευτικών δυνάμεων, και πρώτα απ’ όλα της Σοβιετικής
Ένωσης και των σοσιαλιστικών χωρών. Το Κόμμα μας εκτιμά βαθιά τη διεθνιστική
στάση του ΚΚ Τουρκίας, που κατάγγειλε ανοιχτά την επίθεση των Τούρκων σοβινιστών
κατά της Κύπρου.


4
Η ιμπεριαλιστική συνωμοσία κατά της Κύπρου και της Ελλάδας αποτελεί μέρος του
γενικότερου σχεδίου του αμερικανικού ιμπεριαλισμού για αναδιάταξη των δυνάμεων
του στις χώρες της Μέσης Ανατολής. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα δεδομένα, θα
συνεχιστεί και θα ενταθεί, με σκοπό να διχοτομηθεί η Κύπρος, να καταλυθεί η
ανεξαρτησία της, να μετατραπεί σε αμερικανική στρατιωτική βάση, μα ακόμα και για
να ανατραπεί η δημοκρατική πορεία της χώρας.

Η Τουρκία μπορεί και πάλι να χρησιμοποιηθεί σαν μοχλός αυτής της συνωμοσίας —
με άσκηση στρατιωτικής πίεσης κατά της Ελλάδας. Ο κίνδυνος είναι υπαρκτός. Και η
Ελλάδα πρέπει να αναζητήσει από παντού, με δραστήριες δικές της πρωτοβουλίες, τις
απαραίτητες διεθνείς εγγυήσεις για τα σύνορα της και τη βοήθεια για την άμυνα της.
Το ΚΚΕ (εσ.) θα υποστηρίξει κάθε μέτρο που αποβλέπει στην ηθική, πολιτική και
στρατιωτική προετοιμασία της Ελλάδας για την αντιμετώπιση αυτής της απειλής. Αν
όμως η Τουρκία προσβάλει την Ανεξαρτησία και την Ακεραιότητα της Πατρίδας, το
ΚΚΕ (εσ.) θα υποστηρίξει με όλα τα μέσα έναν εθνικό παλλαϊκό πόλεμο κατά της
εισβολής, που θα μετατρέψει και την τελευταία σπιθαμή του εθνικού μας εδάφους σε
οχυρό της εθνικής μας ελευθερίας.


Νέες πραγματικότητες
5
Νέες πραγματικότητες διαμορφώνονται στη Μεσόγειο, στην Ευρώπη, σ’ όλο τον
κόσμο. Οι σοσιαλιστικές δημοκρατικές και αντιιμπεριαλιστικές δυνάμεις,
σημειώνοντας αλλού νίκες και αλλού πρόσκαιρες ήττες και υποχωρήσεις, κερδίζουν
συνολικά έδαφος. Μετά την αποχώρηση των Αμερικανών απ’ το Βιετνάμ, που
απετέλεσε μια μεγάλη νίκη του Βιετναμέζικου Λαού και όλων των λαών, η ένοπλη
σύρραξη στη Μέση Ανατολή οδήγησε σε μια πολύπλοκη και αντιφατική
ανακατάταξη δυνάμεων σ’ αυτό το χώρο, μέσα από την οποία οι Αραβικοί Λαοί της
περιοχής προώθησαν τις θέσεις τους σε σχέση με το Ισραήλ. Παράλληλα, η πολιτική
φυσιογνωμία της δυτικής Ευρώπης αλλάζει – καθώς μεγάλα αντιμονοπωλιακά
κινήματα, στα οποία πρωτοστατούν κομμουνιστές, σοσιαλιστές και αριστεροί
δημοκράτες, αγωνίζονται να ανοίξουν νέους δρόμους για τη μεταλλαγή της δυτικής
Ευρώπης, από σφαίρα κυριαρχίας των μονοπωλίων, σε Ευρώπη των Εργαζομένων,
για τη μετατροπή της σε Ευρώπη Ειρήνης και Συνεργασίας.


Η ενότητα των σοσιαλιστικών και δημοκρατικών δυνάμεων κερδίζει έδαφος και στον πολιτικό και στον συνδικαλιστικό χώρο – όπως δείχνουν η συνεργασία Κομμουνιστών,
Σοσιαλιστών και Αριστερών Ριζοσπαστών στη Γαλλία, οι ενωτικές τάσεις στην
Ιταλία, που φτάνουν ως τους Αριστερούς καθολικούς, και οι τάσεις για ενοποίηση
των διαφόρων πτερύγων του Ευρωπαϊκού Συνδικαλιστικού Κινήματος, που βρίσκουν
έκφραση στη δημιουργία μιας ενιαίας Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Εργασίας. Σ’
αυτή τη διαδικασία συμβάλλουν σημαντικά οι εξελίξεις στον ευρωπαϊκό μεσογειακό
χώρο. Η κατάρρευση του σαλαζαρικού καθεστώτος, η πτώση του στρατοκρατικού
καθεστώτος της Αθήνας, η προσέγγιση του τέλους του καθεστώτος του Φράνκο,
δείχνουν ότι νέος άνεμος δημοκρατίας και Ανεξαρτησίας φυσάει στη Μεσόγειο και
ενισχύονται οι δυνάμεις της δημοκρατίας και της ειρήνης σ’ αυτό τον νευραλγικό
χώρο.


Η κατεύθυνση αυτή ωριμάζει μέσα σε συνθήκες έντασης της κρίσης του
ιμπεριαλιστικού συστήματος, που χαρακτηριστικές του εκδηλώσεις είναι οι
αλλεπάλληλες νομισματικές κρίσεις, η ενεργειακή κρίση, το βάθεμα των
εσωιμπεριαλιστικών αντιθέσεων και η κρίση των θεσμών. Σε μιαν εποχή που όλες οι
σοσιαλιστικές χώρες προωθούν σταθερά την οικονομική τους ανάπτυξη, ρίχνουν
θετικά το βάρος τους στις παγκόσμιες εξελίξεις προς την κατεύθυνση της ειρήνης και
τη συνεργασία, αν και αντιμετωπίζουν δυσχερή προβλήματα ενότητας, που
καθρεφτίζονται στην κρίση των σχέσεων ΕΣΣ(-Κίνας και άλλα προβλήματα
προσαρμογής του πολιτικού εποικοδομήματος στην προχωρημένη τους κοινωνική
εξέλιξη.

Η Ελλάδα, ξεκομμένη από τους Λαούς της δυτικής Ευρώπης, με την οποία τη δένουν
ποικίλοι σημερινοί αντικειμενικοί πολιτικοί και οικονομικοί δεσμοί, ξεκομμένη από
τις σοσιαλιστικές και αδέσμευτες χώρες, με τις οποίες τη συνδέουν πλήθος δεσμοί και
κοινά συμφέροντα, θα έμενε έρμαιο στην κυριαρχία των Αμερικανών ιμπεριαλιστών
και των ξένων μονοπωλίων. Η Ελλάδα, απαλλαγμένη από τις στρατιωτικές
δεσμεύσεις του ΝΑΤΟ και με ανοιχτή την προοπτική να βγει εντελώς από το
Ατλαντικό Σύμφωνο, μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την υπόθεση της ειρήνης στα
Βαλκάνια και στη Μεσόγειο και, παράλληλα, τις τάσεις για ανεξαρτησία απέναντι
στις ΗΠΑ που σημειώνονται σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Οι Έλληνες
εργαζόμενοι, μπορούν, μέσα από τους κόλπους της ΕΟΚ, να συνενώσουν τις
προσπάθειες τους μαζί μ’ όλους εκείνους που μάχονται για τη δημοκρατική και
σοσιαλιστική προοπτική των χωρών της, και να αντιπαλέψουν την επιβολή των ΗΠΑ
και των μονοπωλίων, την αυθαίρετη διαίρεση της Ευρώπης με βάση τα κοινωνικά
συστήματα.
Το ΚΚΕ (εσ.) βλέπει σ’ αυτή την πορεία μια νέα, μεγάλη ιστορική διάσταση.


ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΪΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ

Η μεταβολή της 23ης Ιουλίου, καρπός της ανυποχώρητης αντίθεσης και αντίστασης
του λαού και της ηρωικής νεολαίας, δεν ήρθε ωστόσο σαν αποτέλεσμα μιας λαϊκής ή
στρατιωτικής εξέγερσης, αλλά μιας παράδοσης της διακυβέρνησης από το στρατό σε
ηγέτες από τον αστικό πολιτικό κόσμο κάτω από την πίεση των πραγμάτων. Το
γεγονός αυτό αποθέτει τη σφραγίδα του στις πολιτικές εξελίξεις. Αλλά η φάση που
άρχισε σαν προσπάθεια ενός συμβιβασμού από μέρους των δυνάμεων της
δικτατορίας και που είχε αρχικά τα στοιχεία μιας δυαδικής εξουσίας, πρέπει να
εξελιχτεί στην πλήρη κατεδάφιση των δομών και των θεσμών της δικτατορίας και
στην εγκαθίδρυση μιας δημοκρατίας ανοιχτής στις αλλαγές που θα επιβάλλει η
συμμόρφωση στην ελεύθερα ασκούμενη αρχή της λαϊκής κυριαρχίας.
Κατοχύρωση της δημοκρατικής διαδικασίας

1
Το ΚΚΕ (εσ.) διακηρύσσει ότι στην εποχή μας όλες οι μεταβολές που είναι αναγκαίες
για τον εκσυγχρονισμό και την ανανέωση της ελληνικής κοινωνίας, για την
οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας προς όφελος του Λαού, για τη
συμμετοχή των εργαζομένων στη διαμόρφωση των αποφάσεων και την άνοδο τους –
τελικά- στην εξουσία, είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο της
(ημοκρατίας. Το πλαίσιο αυτό αφορά τους κανόνες για την εφαρμογή της αρχής της
λαϊκής κυριαρχίας:
Ελεύθερες και γνήσιες εκλογές σε όλα τα επίπεδα.
Ελευθερία του Τύπου και της πληροφόρησης.
Ελευθερία στη δράση όλων των πολιτικών κομμάτων και των κοινωνικών
οργανώσεων.
Ελεύθερη διακίνηση και σύγκρουση των ιδεών.


Αυτή η δημοκρατική διαδικασία -το πάγιο στοιχείο στη νέα πολιτική ζωή του τόπου-
οφείλουν να την εγγυηθούν σ’ ένα είδος Εθνικού Συμβολαίου όλες οι πολιτικές
δυνάμεις, όλος ο Λαός, που βγαίνει από την τυραννία της στρατοκρατίας με υψηλή
ωριμότητα και ευθύνη για το Αύριο της Πατρίδας.
Οι θεσμοί της δημοκρατίας που θα καθιερώνονται σε κάθε φάση δεν μπορεί παρά να
είναι καρπός της πάλης, του ανταγωνισμού και των συγκρούσεων των πολιτικών
δυνάμεων -και των ταξικών δυνάμεων που αυτές εκφράζουν-, προϊόν της θέλησης της
πλειοψηφίας, που πρέπει να διαμορφώνεται και να εκφράζεται ελεύθερα, και των
λαϊκών αγώνων, μέσα στο πλαίσιο της δημοκρατίας. Και θα πρέπει οι νέες
συνταγματικές ρυθμίσεις να μην είναι άκαμπτες, ώστε να μπορούν οι ώριμες αλλαγές
στη συνείδηση της πλειοψηφίας να καθιερώνονται χωρίς αξεπέραστες στην πράξη
δυσχέρειες και οι θεσμοί να ανταποκρίνονται αδιάκοπα στις πιο σύγχρονες και
ώριμες απαιτήσεις της ελληνικής κοινωνίας.

Ένα τέτοιο Σύνταγμα, με βάση την αρνητική πείρα της προχουντικής περιόδου, για
να στερεώσει τον δημοκρατικό χαρακτήρα του, πρέπει όχι μόνο να εξασφαλίζει αλλά
και να ενισχύει το ρόλο του Κοινοβουλίου, τη συμμετοχή των κοινωνικών οργανώσεων στη χάραξη της πολιτικής, να ενισχύει την αποκέντρωση και αυτοδιοίκηση,
να εγκαινιάζει τη δημοκρατία στον οικονομικό και κοινωνικό τομέα, να βάζει φρένο
σε κάθε τάση ενίσχυσης της εκτελεστικής εξουσίας σε βάρος των δικαιωμάτων του
Κοινοβουλίου και του Λαού, και να θωρακίζει αποτελεσματικά το δημοκρατικό
πολίτευμα από κάθε στρατιωτική επιβουλή.


Το ΚΚΕ (εσ.) διακηρύσσει, ότι είναι αποφασισμένο να σεβαστεί πλήρως τη
δημοκρατική διαδικασία σε όλα τα στάδια της ελληνικής εξέλιξης προς την διαρκώς
ανανεούμενη δημοκρατία και το Σοσιαλισμό. Πως είναι έτοιμο να σεβαστεί το
αποτέλεσμα της λαϊκής ετυμηγορίας, είτε είναι έξω από την εξουσία είτε βρίσκεται σ’
αυτήν. Και πως θεωρεί ότι καμιά αλλαγή στους πολιτικούς θεσμούς και στις
κοινωνικές δομές δεν πρέπει να πραγματοποιηθεί χωρίς τη θέληση της πλειοψηφίας,
και πολύ περισσότερο εναντίον της.
Να υπερασπίσουμε τη δημοκρατία που γεννιέται

2
Το πιο επείγον χρέος αυτής της ώρας είναι να υπερασπίσουμε τη δημοκρατία που
γεννιέται, από κάθε απειλή, να φράξουμε ενωμένοι όλοι οι αντιδικτατορικοί το δρόμο
σε κάθε στρατοκρατική επιβουλή και να κατεδαφίσουμε τους θεσμούς της στρατοκρατικής δικτατορίας, ώστε ο Λαός αποτελεσματικά να αντιμετωπίσει τους εθνικούς κινδύνους και να οικοδομηθούν οι βάσεις για μια γνήσια πολιτική δημοκρατία, μέσα από την οποία ο Λαός θα παλέψει για τη δημοκρατική Αναγέννηση της Ελλάδας και το Σοσιαλισμό.


Η κυβέρνηση Καραμανλή πραγματοποίησε ορισμένα βήματα για την
αποχουντοποίηση στο στρατό και στον κρατικό μηχανισμό. Έχει σ’ αυτό όλη τη
λαϊκή συμπαράσταση. Σε καίριους όμως τομείς σημειώνονται καθυστερήσεις και
επικίνδυνες εμπλοκές.
Στην κατάργηση και διάλυση όλων των θεσμών και μηχανισμών της δικτατορίας και
των υπονομευτικών εστιών της χούντας μέσα και έξω από τον κρατικό μηχανισμό.
Στη νομιμοποίηση του Κ.Κ. και την κατάργηση όλων των θεσμών που καθιέρωναν την
αρχή των διακρίσεων.
Στην εγκαθίδρυση ενός πλήρως ελεύθερου, ανεξάρτητου από οποιαδήποτε κρατική ή
εργοδοτική παρέμβαση και επηρεασμό, συνδικαλιστικού κινήματος, όπως επίσης και
του αγροτοσυνεταιριστικού κινήματος.
Στην αποκατάσταση της αυτοδιοίκησης και την επάνοδο των αιρετών συμβουλίων και
αρχόντων.

Κεντρικοί δημοκρατικοί στόχοι
3
Αξίωση του Έθνους είναι να υπάρξει νέα δημοκρατική πνοή σε όλους τους αρμούς της
διοίκησης και της δημόσιας ζωής, χωρίς αποκλεισμούς με ιδεολογικά, πολιτικά ή
κοινωνικά κριτήρια. Οι μηχανισμοί του κράτους πρέπει να δημοκρατικοποιηθούν και
να εξασφαλίζουν το διάλογο του πολίτη, των μαζών και της πολιτείας. Και,
ταυτόχρονα, οι θεσμοί που μ’ αυτούς εκφράζονται συλλογικά συμφέροντα ή
αναπτύσσεται συλλογική κοινωνική δραστηριότητα -συνδικάτα, φοιτητικές και
επιστημονικές οργανώσεις, αυτοδιοίκηση, επαγγελματικά σωματεία κ.τ.λ.- πρέπει να
λειτουργήσουν με πλήρη ελευθερία, κάτω από τον αποκλειστικό έλεγχο και την
ευθύνη των συλλογικών σωμάτων, των εργαζομένων, του Λαού.
Το ΚΚΕ (εσ.) προτείνει σαν κεντρώους δημοκρατικούς στόχους στη σημερινή
μεταβατική φάση τους ακόλουθους:


Ι
Διεύρυνση της κυβέρνησης με τη συμμετοχή όλων των πολιτικών δυνάμεων που
αποκλείστηκαν από αυτήν.

II
Διάλυση της παράνομης οργάνωσης της χούντας και των μηχανισμών που μ’ αυτούς
η στρατοκρατία επέβαλε και συντήρησε την κυριαρχία της. Κατάργηση και
αναμόρφωση της ΕΣΑ, της ΚΥΠ, της ΥΠΕΑ, των υπηρεσιών πολιτικής
επιστράτευσης στα υπουργεία και τις δημόσιες υπηρεσίες. Κατάργηση του Τμήματος
Δίωξης Κομμουνισμού της Γενικής Ασφάλειας και της Χωροφυλακής, καθώς και των
ειδικών τμημάτων στον συνδικαλιστικό, φοιτητικό και άλλους τομείς. Κατάργηση
της ΥΕΝΕ. Δεν πρέπει να επιτραπεί να αναβιώσουν οι μηχανισμοί αυτοί με μικρές
μόνο αλλαγές σε πρόσωπα και να μετατραπούν σε μηχανισμούς της σημερινής ή
αυριανής κυβέρνησης για τον έλεγχο της δημόσιας ζωής.


ΙII
Τη δημιουργία, σε όλα τα υπουργεία, αιρετών επιτροπών των υπαλλήλων κάτω από
την προεδρία των Γενικών Γραμματέων, με προορισμό να δραστηριοποιήσουν τις
υπηρεσίες και να συμβάλουν στη χρηστή διοίκηση, τον έλεγχο και τη
δημοκρατικοποίηση των υπηρεσιών. Αντίστοιχες επιτροπές προτείνεται να δημιουργηθούν σε όλους τους δημόσιους οργανισμούς.

IV
Την κατοχύρωση του δικαιώματος του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι και της
ουσιαστικής εφαρμογής του.


V
Την κατάργηση του θεσμοποιημένου αντικομμουνισμού, τη νομιμοποίηση του Κ.Κ.,
την κατάργηση του Α.Ν. 509 και του Ν. 375, την ελεύθερη λειτουργία όλων των
κομμάτων και των κοινωνικών οργανώσεων, την κατάργηση των πιστοποιητικών
κοινωνικών φρονημάτων και των συμβουλίων νομιμοφροσύνης. Γενική πολιτική
αμνηστία για όλα τα πολιτικά αδικήματα που διεπράχθησαν από την Κατοχή μέχρι την
21.4.67 και απόδοση των πολιτικών δικαιωμάτων σε όσους τα στερήθηκαν. Επαναπατρισμός των προσφύγων και απόδοση ιθαγενειών.

VI
Την ανασυγκρότηση του συνδικαλιστικού κινήματος. Την αντικατάσταση των
διοικήσεων της δικτατορίας από αντιπροσωπευτικές διοικήσεις με εκπροσώπους
όλων των τάσεων και με στόχο τη διεξαγωγή γνήσια ελεύθερων εκλογών με
αναλογική, για να δημιουργηθεί ένα ελεύθερο και αυτόνομο συνδικαλιστικό κίνημα,
που να ελέγχεται αποκλειστικά από τους εργαζομένους. Την κατοχύρωση της
συνδικαλιστικής δραστηριότητας σ’ όλα τα εργοστάσια-επιχειρήσεις.


VII
Την άμεση αποκατάσταση των αιρετών δημοτικών αρχόντων στους δήμους και τις
Κοινότητες και την αντικατάσταση όσων συνεργάστηκαν με τη δικτατορία. Τη
διενέργεια δημοτικών εκλογών πριν από τις γενικές.

VIII
Την επαναφορά των εκλεγμένων διοικήσεων στους επιστημονικούς κτλ. συλλόγους
και τη διενέργεια εκλογών για την ταχύτερη ανάδειξη νέων αιρετών διοικήσεων.


IX
Τη δημιουργία αντιπροσωπευτικών συμβουλευτικών επιτροπών στο Ραδιόφωνο και
την Τηλεόραση, ώστε αυτά τα μέσα μαζικής επικοινωνίας να εκπληρώνουν
αντικειμενικά την αποστολή τους και να μη γίνονται όργανο αποκλεισμού καμιάς
τάσης της δημόσιας ζωής.

Χ
Την κατάργηση του νομικού οικοδομήματος της δικτατορίας, όσο και των
αντιδημοκρατικών νόμων της προδικτατορικής περιόδου.


XI
Την ηθική δικαίωση και αποκατάσταση όλων όσων έχασαν τη θέση τους και
γενικότερα διώχτηκαν εξαιτίας της αντίθεσης τους προς τη δικτατορία.

XII
Την παραδειγματική τιμωρία από τη δικαιοσύνη του περιορισμένου κύκλου των
πρωταιτίων για το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, τη σφαγή του Πολυτεχνείου, το
κυπριακό πραξικόπημα, των υπευθύνων για βασανισμούς καθώς και για την
καταλήστευση του δημόσιου χρήματος.
Τον δημόσιο ηθικό στιγματισμό από τα σύνολα στα οποία ανήκουν ή εργάζονται
όσων υπήρξαν συνειδητά όργανα της δικτατορίας και την απομάκρυνση τους από τον
κρατικό και τους ημικρατικούς οργανισμούς.


XIII
Τη δημιουργία εθνικής επιτροπής συμβουλευτικού χαρακτήρα απ’ όλα τα κόμματα, με
συμμετοχή και αντιπροσώπου της κυβέρνησης, με σκοπό την ανταλλαγή απόψεων στα
κρίσιμα εθνικά θέματα, την υπεράσπιση της δημοκρατίας και την κατασφάλιση της
δημοκρατικής διαδικασίας.

XIV
Τη μετατροπή των ενόπλων δυνάμεων σε όργανο του Έθνους με αποκλειστική
αποστολή την υπεράσπιση της εθνικής ανεξαρτησίας και ακεραιότητας, της
δημοκρατικής νομιμότητας και τη διαπαιδαγώγηση τους, με ευθύνη της κυβέρνησης,
σ’ αυτό το πνεύμα. Τη διάλυση των μηχανισμών της χούντας και των εστιών της
στους κόλπους του στρατεύματος, την αποκλειστική υπαγωγή τους στη νόμιμη
κυβέρνηση της χώρας και την εξάλειψη όλων των μορφών εξάρτησης από τους
ξένους μηχανισμούς και οργανισμούς: Την απαγόρευση της λειτουργίας της CΙΑ και
ανάλογων υπηρεσιών στο έδαφος μας. Την κατάργηση όλων των μορφών της
στρατοκρατίας στη δημόσια ζωή, την αποκατάσταση της ενότητας στις ένοπλες
δυνάμεις και την ανάδειξη των στελεχών τους με μόνα κριτήρια την επαγγελματική
ικανότητα και τη νομιμοφροσύνη στη νόμιμη πολιτική εξουσία.


Οι ένοπλες δυνάμεις πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους όλα τα αναγκαία τεχνικά και
υλικά μέσα για την εκπλήρωση αυτής της αποστολής. Και πρέπει να τους
παρασχεθούν, στο μέτρο που επιτρέπει η οικονομία της χώρας, τα μέσα για να
εξασφαλιστεί ένα ικανοποιητικό επίπεδο ζωής και μόρφωσης των στελεχών τους.
Όπως επίσης και ένα ικανοποιητικό επίπεδο διαβίωσης και ανθρώπινης ζωής για τους
φαντάρους. Ο Λαός γνωρίζει ότι δεν είναι ο στρατός στο σύνολο του υπεύθυνος για
τη δικτατορία και τα εγκλήματά της, παρ’ όλο που η χούντα τον ακινητοποίησε, τον
αιχμαλώτισε και τον χρησιμοποίησε για τη στήριξη του καθεστώτος της.
Είναι εθνική ανάγκη να αποκατασταθεί η ενότητα λαού και στρατού. Τα πιο πάνω
προτεινόμενα μέτρα συμβάλλουν ακριβώς σ’ αυτό το σκοπό. Αλλά και ο στρατός από
την πλευρά του, με τη δημοκρατική νομιμοφροσύνη του, μπορεί αποφασιστικά να
συμβάλει στη συμφιλίωση του με το λαό.

Εκλογές για Συντακτική Εθνοσυνέλευση

4
Στο βαθμό που θα το επιτρέψει η εξέλιξη της κρίσης στο Κυπριακό και τις
ελληνοτουρκικές σχέσεις, η χώρα θα πρέπει να προχωρήσει στη διενέργεια εκλογών
για Συντακτική Εθνοσυνέλευση. Θα πρόκειται για μια καμπή στην εξέλιξη της
εθνικής μας ζωής. Για μια ιστορική ευκαιρία ν’ αποκτήσει η χώρα γνήσια
δημοκρατικούς θεσμούς, που να ανταποκρίνονται στις σημερινές και του άμεσου
μέλλοντος πολιτικές και κοινωνικές απαιτήσεις.


Το ΚΚΕ (εσ.) πιστεύει ότι αυτή η ευκαιρία μπορεί και πρέπει να αξιοποιηθεί προς όφελος του Έθνους, ενώ θα πρέπει να αποφευχθεί με κάθε τρόπο η νόθευση της από κομματικούς υπολογισμούς. Για τούτο, είναι αντίθετο σε κάθε εσπευσμένη και χωρίς την κατασφάλιση όλων των απαραίτητων προϋποθέσεων προσφυγή στις κάλπες (κατάργηση στρατιωτικού νόμου, ελεύθερη λειτουργία όλων των κομμάτων και οργανώσεων, εκδημοκρατισμός, κάθαρση) και προτείνει: Η διαδικασία των εκλογών, οι προϋποθέσεις για την ελεύθερη και αδιάβλητη διεξαγωγή τους και οι εγγυήσεις γι’ αυτό να μελετηθούν και αποφασισθούν σε διακομματική βάση, με πρωτοβουλία της κυβέρνησης. 2ς προς το σύστημα που θα ισχύσει, το ΚΚΕ (εσ.) υποστηρίζει την καθιέρωση της απλής αναλογικής. Σαν ένδειξη αναγνώρισης του ρόλου των νέων στην κοινωνική ζωή σήμερα και σαν οφειλή στις θυσίες και τους αγώνες τους κατά της τυραννίας, είναι απαραίτητο να παρασχεθούν τα εκλογικά δικαιώματα σ’ όλους τους νέους άνω των 18 ετών.

Να τεθούν έγκαιρα οι απόψεις των κομμάτων σε μια πραγματικά πλατιά,
δημοκρατική συζήτηση μπροστά στο Λαό και να συγκροτηθεί από τώρα μια
προπαρασκευαστική επιτροπή για τον καταρτισμό ενός πρώτου σχεδίου νέου
Συντάγματος, με τη συμμετοχή όλων των πολιτικών τάσεων.


Να αποφευχθεί οποιοδήποτε τετελεσμένο γεγονός ή οποιοσδήποτε αιφνιδιασμός που
θα μπορούσε να υπονομεύσει το κλίμα της εθνικής και δημοκρατικής ενότητας που
υπάρχει σήμερα. Και να μην επιτραπεί να καλλιεργηθεί στη θέση του η δυσπιστία και
ο άμετρος ανταγωνισμός. Το ΚΚΕ (εσ.) πιστεύει ότι και οι εκλογές για Συντακτική
και το νέο Σύνταγμα μπορούν να αντιμετωπισθούν μέσα στο κλίμα της εθνικής
αντιδικτατορικής ενότητας και να αποτελέσουν έτσι την κοινή αφετηρία για μια νέα
φάση στην ιστορική πορεία της Ελλάδας.
Η νέα Βουλή πρέπει να έχει καθολικό και αδιάβλητο κύρος. Και αυτό έχει σαν
προϋπόθεση ότι οι εκλογές θα είναι πραγματικά γνήσιες και δημοκρατικά άμεμπτες.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ
1

Τα μέτρα εκδημοκρατισμού πρέπει να συμβαδίσουν με μια νέα αντιμετώπιση των
άμεσων οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων του ελληνικού Λαού. Η εθνική
κρίση και οι πρόσθετες μεγάλες επιβαρύνσεις που προκύπτουν από αυτήν εντείνουν
μια οικονομική κατάσταση δύσκολη, που οι επιπτώσεις της είναι αισθητές σε κάθε
ελληνική οικογένεια. Η αντιλαϊκή οικονομική πολιτική της στρατοκρατίας συμπίεσε
αφόρητα το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων. Ο πληθωρισμός, που ευνόησε τα
μονοπώλια, εξανέμισε τους μισθούς και τα μεροκάματα. Εξάλλου, το «πάγωμα» της
οικονομίας προκάλεσε οδυνηρές επιπτώσεις σε ολόκληρους παραγωγικούς τομείς και
οδήγησε στην εμφάνιση μαζικής ανεργίας και υποαπασχόλησης.


Οσοδήποτε και αν οι
εργαζόμενοι κατανοούν τις εθνικές προτεραιότητες και τις λεπτές ισορροπίες που
υπάρχουν στη μεταβατική φάση, δεν είναι νοητό να σηκώσουν όλα τα βάρη της
εθνικής κινητοποίησης κατά της τουρκικής απειλής και της προσπάθειας για την
οικονομική ανασυγκρότηση. Ένα δημοκρατικό μέτρο είναι η δήμευση από ένα όριο
και πάνω των τερατωδών κερδών που σημειώθηκαν από επιχειρήσεις και άτομα που
συνεργάσθηκαν με τη δικτατορία με τρόπο ιδιαίτερα σκανδαλώδη, ο αναλογικός
καταμερισμός των βαρών με τη ριζική αναδιάρθρωση του φορολογικού συστήματος
και την αύξηση της φορολογίας στα είδη πολυτελείας. Απαιτείται η ανακατανομή του
εθνικού εισοδήματος, ο καθορισμός ενός ικανοποιητικού ελάχιστου ορίου
ημερομισθίων, μισθών και συντάξεων σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα, η
αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή τους, η βαθμιαία εξίσωση τους με τις
απολαβές των εργαζομένων στις χώρες της ΕΟΚ.

Ίσο μεροκάματο για ίση δουλειά στις γυναίκες και τους νέους, βελτίωση της
κοινωνικής ασφάλισης για τους εργαζόμενους τόσο της πόλης όσο και της υπαίθρου.
Είναι ανάγκη να γίνουν θετικά βήματα για τη λύση σειράς προβλημάτων των
εργαζομένων που σχετίζονται με αυτό που λέγεται ποιότητα ζωής – ώρες και ωράριο
εργασίας, συνθήκες εργασίας, μόρφωση, τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση,
αναψυχή. Αποτελεσματική προστασία των τιμών των αγροτικών προϊόντων,
ενίσχυση των συνεταιρισμών για την παραγωγή, συγκέντρωση, εμπορία, διακίνηση
και επεξεργασία των αγροτικών προϊόντων.


2
Αν στη μεταβατική περίοδο ως τις εκλογές είναι δύσκολο να παρθούν τα θεσμικά
μέτρα που επιβάλλονται για τον εκσυγχρονισμό, τη δημοκρατική ανασύνταξη της
οικονομίας και τον περιορισμό της ληστρικής λαβής που ασκούν πάνω της τα
μονοπώλια και οι πολυεθνικές εταιρείες, είναι εντούτοις αναγκαίο να διαγραφούν
έστω οι τάσεις προς αυτή την κατεύθυνση.

Το ΚΚΕ (εσ.) προτείνει:

Ι
Να επανεξετασθούν όλες οι μεγάλες συμβάσεις της επταετίας.


II
Να δημιουργηθεί δημόσιος φορέας του τύπου της (ΕΗ για την παραγωγή, εισαγωγή,
διύλιση, εκμετάλλευση και διακίνηση του πετρελαίου.

III
Να ενισχυθούν με εθνικό έλεγχο και μίσθωση των τεχνικών υπηρεσιών, από όπου
προσφέρονται με καλύτερους όρους, οι έρευνες για την ανακάλυψη και ταχεία
αξιοποίηση των κοιτασμάτων πετρελαίου στον εθνικό χώρο.

IV
Να ληφθούν μέτρα για τον περιορισμό των υπερκερδών των ξένων μονοπωλίων από
τη ληστεία των εθνικών πόρων.


V
Να ενισχυθεί η εγχώρια βιομηχανία με πιστωτικά και δημοσιονομικά μέτρα, η
βιοτεχνία και η αγροτική παραγωγή.

VI
Να διερευνηθούν οι οικονομικές και εμπορικές σχέσεις με τον σοσιαλιστικό κόσμο
και τις αδέσμευτες χώρες, πάνω στη βάση μιας πολιτικής ισοτιμίας προς όλες τις
κατευθύνσεις.


3
Στο χώρο των κοινωνικών υπηρεσιών, είναι ανάγκη να αναληφθούν επείγουσες
πρωτοβουλίες, γιατί η δικτατορία αποδιοργάνωσε και αποσύνθεσε τα πάντα. Είναι ο
χώρος όπου το κράτος οφείλει, με δραστήρια θεσμικά και οργανωτικά μέτρα, ν’
ανταποκριθεί στις πιο στοιχειώδεις ανάγκες του Λαού. Είναι ανάγκη να βελτιωθεί ο
τομέας της υγείας, των συγκοινωνιών, να μπει σ’ εφαρμογή ένα πλατύ στεγαστικό
οικιστικό πρόγραμμα, να ληφθούν μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος.
Το ΚΚΕ (εσ.) προτείνει να δημιουργηθούν σε κάθε τομέα κοινωνικών υπηρεσιών
μεικτές επιτροπές από αρμοδίους των αντίστοιχων υπουργείων, ειδικούς επιστήμονες,
εκπροσώπους της αυτοδιοίκησης και των εργαζομένων στους αντίστοιχους τομείς,
για να εισηγηθούν τις επιβαλλόμενες άμεσες λύσεις και στη συνέχεια να καταρτίσουν
περισσότερο μακροπρόθεσμα προγράμματα.

4
Το Έθνος έχει, συνείδηση της τραγικής κατάστασης που επικρατεί στο χώρο της
παιδείας και σ’ όλες τις βαθμίδες της, όπως και ευρύτερα στο χώρο της κουλτούρας.
Και έχει ιδιαίτερη ευαισθησία στην ανάγκη για ραγδαία ανασύνταξη και αναγέννηση
τους με γενναία μέτρα, έστω μεταβατικού χαρακτήρα.
Πολύπλευρος και ουσιαστικός εκδημοκρατισμός της Ανωτάτης Παιδείας.
Όσον αφορά τη Μέση και Στοιχειώδη Εκπαίδευση, το ΚΚΕ (εσ.) προτείνει να
επαναφερθεί σε ισχύ η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1964-65, αναθεωρημένη στις
αντιδημοκρατικές της διατάξεις και ενισχυμένη με βάση τις σημερινές απαιτήσεις της
εκπαίδευσης, σαν απλή αφετηρία, με άμεση προοπτική την καθολική μελέτη του
προβλήματος για τον ριζικό εκσυγχρονισμό της Παιδείας.


Να εισαχθεί ο θεσμός του καταρτισμού μεικτών επιτροπών του υπουργείου Παιδείας,
εκπαιδευτικών, φοιτητών και τελειοφοίτων του Γυμνασίου, με σκοπό να
αντιμετωπισθούν τα επείγοντα προβλήματα αυτού του χώρου.
Να κατοχυρωθεί πλήρως η ακαδημαϊκή ασυλία, να θεσμοποιηθούν η συνεργασία
φοιτητών-καθηγητών και η συμμετοχή των φοιτητών στη διεύθυνση των Ιδρυμάτων.
Να επεκταθεί ο θεσμός της σχολικής αυτοδιοίκησης σε όλα τα σχολεία του κράτους.

Η ΕΘΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΑΪΚΩΝ ΜΑΖΩΝ

Οι μεγάλοι κίνδυνοι που πηγάζουν από το Κυπριακό, η απειλή μιας νέας δικτατορίας,
που, όσο κι αν υποχωρεί, εξακολουθεί να υπάρχει, η επιτακτική ανάγκη της
εγκαθίδρυσης συγχρονισμένου δημοκρατικού πολιτικού καθεστώτος, κάνουν δυνατή
την ύπαρξη μιας ευρύτατης συμμαχίας τάξεων και στρωμάτων, από την εργατική
τάξη μέχρι και το ευρύτερο τμήμα της αστικής τάξης (κυρίως το μη μονοπωλιακό),
που ενδιαφέρονται να αποκλειστούν οι πιο πάνω κίνδυνοι, να συνεχιστεί και να
σταθεροποιηθεί η αποδέσμευση από τα δεσμά του ΝΑΤΟ και της αμερικανικής
εξάρτησης, να στερεωθεί η δημοκρατική πορεία της χώρας. Επιβάλλεται δηλαδή να
διατηρηθεί σε σημαντικό βαθμό η διάταξη των κοινωνικοπολιτικών δυνάμεων που
υπήρχε ακριβώς και στον καιρό της δικτατορίας. Αυτός είναι ο λόγος που
υποστηρίζουμε τη σημερινή κυβέρνηση Καραμανλή, παρά τη μη συμμετοχή της
Αριστεράς σ’ αυτή, ασκώντας ταυτόχρονα κριτική στις αρνητικές πλευρές της
πολιτικής της.


Πρέπει παράλληλα να παίρνουμε υπόψη μας τον διαγραφόμενο καινούργιο
συνασπισμό κοινωνικών τάξεων και στρωμάτων και των πολιτικών δυνάμεων που τις
εκφράζουν, για μια αντιμονοπωλιακή, αντιιμπεριαλιστική δημοκρατική πορεία, για
βαθιές και ριζικές μεταρρυθμίσεις σ’ όλους τους τομείς, που θα κατασφαλίσουν την
Εθνική μας Ανεξαρτησία και τη Δημοκρατία και θ’ ανοίξουν το δρόμο προς τον
Σοσιαλισμό. Όμως αυτός ο διαγραφόμενος συνασπισμός γύρω απ’ αυτή την
προοπτική σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει σ’ αυτή τη φάση να δρα κατά τρόπο που
να στενεύει τον ευρύτερο εθνικό και αντιδικτατορικό συνασπισμό, που είναι
αναγκαίος στις σημερινές δύσκολες και λεπτές συνθήκες της χώρας μας.

Γι’ αυτό και το Κόμμα μας αντιτίθεται σε κάθε ενδεχόμενη δημοκοπική και άκαιρη
προβολή «υπερεπαναστατικών» συνθημάτων, που θα οδηγούσαν στη διάσπαση της
εθνικής αντιδικτατορικής δημοκρατικής ενότητας και θα διευκόλυναν -αντικειμενικά-
όσους κινούνται για μια καινούργια ξενοκίνητη δικτατορία.
Στο βαθμό που θα σταθεροποιείται ένα δημοκρατικό πολιτικό καθεστώς, στο βαθμό
που το βάρος των δημοκρατικών στοιχείων θα ενισχύεται μέσα στις ένοπλες δυνάμεις
και όσο θα περιορίζονται οι ξένες επεμβάσεις στο εσωτερικό της χώρας τόσο θα
υπάρχει η δυνατότητα οι ταξικοί ανταγωνισμοί μέσα στην ελληνική κοινωνία να
διεξάγονται χωρίς να φτάνουν στις έσχατες μορφές που γνωρίσαμε στο παρελθόν.
Μια τέτοια δυνατότητα θα την επιδιώξουμε συνειδητά.


Αυτό προϋποθέτει ότι η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας θα γίνεται σεβαστή από όλες τις
πολιτικές δυνάμεις της χώρας, και φυσικά και από το Κόμμα μας, κι ότι όλοι από
κοινού θα περιφρουρούμε τη δημοκρατική διαδικασία και θα αγρυπνούμε απέναντι
σε κάθε νέα υποτροπή της ανωμαλίας. Κάτω από το πρίσμα και την πείρα της 21ης
Απριλίου 1967, διακηρύσσουμε ότι, απέναντι σε κάθε νέα απόπειρα επιβολής
δικτατορικού καθεστώτος, ο Λαός ενωμένος δικαιούται να υπερασπίσει τη δημοκρατία με όλα τα μέσα.
Τέλος, το ΚΚΕ (εσ.) θα συμβάλει ιδιαίτερα στη δημοκρατική πορεία της χώρας και
με την επεξεργασία ενός Ελληνικού δρόμου προς το Σοσιαλισμό, τέτοιου που θα
εξασφαλίζει τη συγκατάθεση της εργατικής τάξης και των εργαζομένων στην πόλη
και την ύπαιθρο, όσο και ευρύτατων μεσαίων στρωμάτων της ελληνικής κοινωνίας.

Η δραστήρια συμμετοχή του Λαού

2
Σ’ αυτή τη μεταβατική φάση προς την εγκαθίδρυση και τη στερέωση της
δημοκρατίας, οι μάζες δεν μπορούν να είναι -και δεν είναι- παθητικοί θεατές. Είναι
σε θέση να επηρεάζουν την εξέλιξη των πραγμάτων και πρέπει να αγρυπνούν
απέναντι στον κίνδυνο να θελήσουν οι Αμερικανοί ιμπεριαλιστές, είτε εξωθώντας την
Τουρκία σε στρατιωτική πίεση, ακόμα και σε επιθετικό πόλεμο, κατά της Ελλάδας,
είτε οργανώνοντας με εσωτερικές δυνάμεις συνωμοσίες, να ανακόψουν τη σημερινή
εθνική και δημοκρατική πορεία.


Το ΚΚΕ (εσ.) καλεί όλο τον ελληνικό Λαό να εργαστεί στην πιο πλατιά ενωτική
βάση. Αριστεροί, Κεντρώοι και δεξιοί Πατριώτες αντάμα, για να προωθήσει παντού,
με τη δημοκρατική του κινητοποίηση, τα ώριμα στη γενική συνείδηση αιτήματα που
διαγράφονται παραπάνω, να αναπτύξει την πιο πλούσια δραστηριότητα και
πρωτοβουλία στις οργανώσεις τους στους τόπους δουλειάς, στις γειτονιές, σε διάλογο
με την κυβέρνηση ή τις τοπικές αρχές, για να κάμψει τα εμπόδια που χουντικά ή γραφειοκρατικά στοιχεία φέρνουν στις δημοκρατικές λύσεις και να εξασφαλίσει ώστε η
είσοδος στον δημοκρατικό δρόμο να είναι οριστική και αμετάτρεπτη.

Το ΚΚΕ (εσ.) απευθύνεται στους εργάτες, υπαλλήλους, αγρότες, διανοούμενους,
επαγγελματίες, βιοτέχνες, στη νεολαία, στις γυναίκες: δημοκρατία θα πει όλο και πιο
δραστήρια συμμετοχή του Λαού στα κοινά. Το μάθημα από την εφτάχρονη τυραννία
ήταν πως επιδιώχθηκε με όλα τα μέσα -και τα πιο απάνθρωπα- να διωχτεί ο Λαός από
το προσκήνιο, ο πολίτης να γίνει υπήκοος και υπάκουος. Η εγγύηση για τη νέα
δημοκρατική πορεία είναι η συμμετοχή του Λαού, η ενεργοποίηση των δυνάμεων του. Η
γνώση των προβλημάτων, η πλήρης του ενημέρωση, ο έλεγχος της δημόσιας ζωής
και της ηγεσίας και, βαθμιαία, η συμμετοχή του στα κέντρα λήψεως των αποφάσεων.
Όλα αυτά ο Λαός πρέπει να παλέψει για να τα κατακτήσει.


Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ: ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΡΑΣΗ

1
Η Αριστερά διαδραματίζει ένα μεγάλο ρόλο στις σημερινές εξελίξεις. Έρχεται από
μακριά φορτωμένη πλούσια θετική και αρνητική πείρα και πηγαίνει μακριά. Βγαίνει
μέσα από την αντίσταση, με βαριά συμμετοχή στους αγώνες, το μαρτύριο και τις
θυσίες του Έθνους. Το ΚΚΕ (εσ.), ανιχνεύοντας για την Ελλάδα τους πλατιούς
ορίζοντες της προχωρημένης δημοκρατίας και του Σοσιαλισμού, στέλνει σήμερα το
μήνυμα του: Πανεθνική ενότητα για μια καινούργια δημοκρατική προοπτική.
Το ΚΚΕ (εσ.) σάλπισε από νωρίς τις ιδέες του εκσυγχρονισμού και της ανανέωσης
της εθνικής μας ζωής, του εκσυγχρονισμού και της ανανέωσης της ίδιας της
Αριστεράς, για να μπορέσει να καταστεί αποτελεσματικό όργανο της μεγάλης
δημοκρατικής μεταλλαγής που χρειάζεται η χώρα.

Σ’ αυτή την κατεύθυνση, το ΚΚΕ (εσ.) συγκεντρώνει στους κόλπους του, με οδηγό τη Μαρξιστική-Λενινιστική θεωρία, στην πιο πλούσια, αυθεντική και δημιουργική της έκφραση, τις πιο φωτισμένες και φρέσκιες δυνάμεις του ελληνικού εργατικού κινήματος – πρωτοπόρους εργάτες, αγρότες, φοιτητές, διανοούμενους. Ξένο προς κάθε επαναστατικό «βερμπαλισμό»,
κόμμα αληθινά ανεξάρτητο και αυτόνομο -δηλαδή υπεύθυνο απέναντι στην εργατική
τάξη και το Λαό μας-, πιστό στις καλύτερες παραδόσεις του διεθνούς εργατικού
κινήματος, το ΚΚΕ (εσ.) χαράζει, μια δημοκρατική πολιτική και μια δημοκρατική
προοπτική, έναν ελληνικό δρόμο για τη δημοκρατία, την Ανεξαρτησία και το Σοσιαλισμό, που αντανακλά τις ρεαλιστικές δυνατότητες και τις ελπίδες των εργαζομένων της πατρίδας μας.


2
Η κατάσταση στο χώρο της Αριστεράς, και ιδιαίτερα της Κομμουνιστικής Αριστεράς,
είναι δύσκολη. Η διάσπαση του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος σε δύο
κόμματα και άλλες τάσεις είναι γεγονός πραγματικό, που πήγασε από πραγματικές
αιτίες. Και δεν μπορεί να υπερνικηθεί αν δεν λυθούν τα ιδεολογικά, πολιτικά και
οργανωτικά προβλήματα που οδήγησαν σ’ αυτήν. Στο μεταξύ όμως, επειδή υπάρχουν
κρίσιμα προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα, ολοφάνερη είναι η ανάγκη και η
απαίτηση του Λαού να βρουν οι δυνάμεις της Κομμουνιστικής Αριστεράς, και
ευρύτερα, την κοινή γλώσσα για να αντιμετωπίσουν μαζί, μέσα απ’ την ενότητα στη
δράση -την πιο απλή, δηλαδή, μορφή ενότητας-, τα μεγάλα προβλήματα αυτής της
ώρας.

Το ΚΚΕ (εσ.) έχει άξονα της πολιτικής του αυτή την κατεύθυνση.
Για το σκοπό τούτο έχει εγκρίνει την πρωτοβουλία του Ηλία Ηλιού για ανασύσταση
της Ε(Α. Η νέα Ε(Α, μέσα στις σημερινές συνθήκες, κατά τη γνώμη μας, πρέπει να
είναι ένας συνασπισμός -μια συμμαχία- των δυνάμεων της Αριστεράς -Μαρξιστικής
και μη- και γι’ αυτό πρέπει να λειτουργεί πάνω στις αρχές της ισοτιμίας – ομοφωνίας
αυτών των δυνάμεων. Το ΚΚΕ (εσ.) είναι έτοιμο να καθίσει γύρω από ένα τραπέζι
για να λυθούν από κοινού όλα αυτά τα προβλήματα. Η προοπτική άλλωστε των
εκλογών επιβάλλει να γίνει αυτό στο συντομότερο χρονικό διάστημα.

3
Πέρα από τη Μαρξιστική Αριστερά, διαμορφώνονται ρεύματα που εμπνέονται από
αριστερές ιδέες και προβάλλουν με ριζοσπαστικές τάσεις στην πολιτική σκηνή της
πατρίδας. Το ΚΚΕ (εσ.) απλώνει το χέρι προς όλες αυτές τις δυνάμεις με σκοπό την
εξασφάλιση μιας πλατύτερης συνεργασίας τους, στη βάση των κοινών
προγραμματικών τους σημείων για το σήμερα και για το αύριο της πατρίδας μας. (εν
τις βλέπει αυτές τις δυνάμεις σαν ανταγωνιστικές. Εφόσον υπάρχουν και επηρεάζουν
μάζες, αντανακλούν τάσεις της ελληνικής κοινωνίας που είναι απαραίτητο να
συνυφανθούν σε μια κοινή πορεία.

ΤΟ ΚΚΕ (ΕΣ.) ΚΑΙ ΤΟ ΑΥΡΙΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Μέσα στις πιο μαύρες ώρες της στρατοκρατικής τυραννίας, το ΚΚΕ (εσ.) ατένιζε με
αισιοδοξία τη δημοκρατική καμπή που ερχόταν με αναπότρεπτα βήματα. Με την ίδια
αισιοδοξία ατενίζει και το αύριο της δημοκρατίας. Αυτή η χώρα έχει απέραντες
δυνάμεις. Και σήμερα βρίσκεται στην αυγή μιας νέας ανάτασης. Οι απλοί άνθρωποι της
πατρίδας μας δονούνται από την ελπίδα μιας καλύτερης ζωής.


Μπορούν να την κατακτήσουν όταν η ορμή της ψυχής τους ανταμώσει με την ώριμη, αγωνιστική πολιτική σκέψη και στρατευθούν ενωμένοι, Αριστεροί, Κεντρώοι και Δεξιοί, στην κοινή προσπάθεια να δώσουμε στην Ελλάδα τους προοδευτικούς δημοκρατικούς
θεσμούς που έχει ανάγκη και στους εργαζομένους τη δυνατότητα να παλέψουν για να
κατακτήσουν τη θέση που τους ανήκει.
Να εγγυηθούμε τη δημοκρατική διαδικασία.
Να φράξουμε με τον αγώνα μας κάθε απόπειρα καινούργιας στρατοκρατικής επιβουλής.
Για να κυβερνά τον τόπο μας η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας.
Να διαμορφώνεται η εθνική μας πορεία κατά τη θέληση της πλειοψηφίας του Λαού.
Η Ελλάδα μπορεί να βαδίσει σ’ ένα καινούργιο δημοκρατικό Αύριο.

Tuesday, August 19, 2025

H καθοριστική συμμετοχή των Ελλήνων της Μαριούπολης στο κίνημα του Μαχνό


Του Κωνσταντίνου Καλυμνιού


Πάντα με συνάρπαζε η θεωρία ότι μια κυβέρνηση, σε όλες τις εκφάνσεις της, είναι μια μορφή κοινωνικής καταπίεσης. Αυτός είναι και ο λόγος που βρίσκω συναρπαστική τη Μαχνοβτσίνα (Makhnovshchina), δηλαδή το μεγαλύτερο, καλύτερα οργανωμένο και σχεδόν επιτυχημένο ουκρανικό αναρχικό κίνημα με επικεφαλής τον Νέστορ Μαχνό (Nestor Makhno), κατά τη διάρκεια της Ρωσικής Επανάστασης. Κατά τη διάλυση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, ενώ οι Κόκκινοι πολεμούσαν τους Λευκούς και πολλούς άλλους πολέμαρχους, εμφανίστηκε ένα νέο κίνημα, αυτό των «Πράσινων», ή αναρχικών, στη νότια Ουκρανία. Σε αντίθεση με τους μπολσεβίκους, που πίστευαν στον ισχυρό κεντρικό έλεγχο, ο Νέστορ Μαχνό και το κίνημά του προσπάθησαν να καταργήσουν τον καπιταλισμό και το κράτος οργανώνοντας μόνοι τους συνελεύσεις χωριών, κομμούνες και ελεύθερα συμβούλια. Η γη και τα εργοστάσια δημεύτηκαν και τέθηκαν υπό τον έλεγχο αγροτών και εργατών μέσω αυτοδιοικητικών επιτροπών, ενώ δήμαρχοι και πολλοί αξιωματούχοι προέρχονταν απευθείας από τις τάξεις τής στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας του Μαχνό. Τελικά, το πείραμα του Μαχνό θα βουλιάξει κάτω από την πίεση του πολέμου κατά των υπολειμμάτων του τσαρικού στρατού και, στη συνέχεια, εκείνου των μπολσεβίκων που, ενώ προηγουμένως ήταν σύμμαχοί του, αποφάσισαν τελικά να αποτελέσουν τον μοναδικό πόλο εξουσίας στα εδάφη της πρώην Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Η κυβέρνηση του Νέστορ Μαχνό και οι πέντε αρχές στις οποίες βασίστηκε είναι ευρέως γνωστές, δηλαδή: η απόρριψη όλων των πολιτικών κομμάτων, η απόρριψη όλων των μορφών δικτατορίας (συμπεριλαμβανομένης της δικτατορίας του προλεταριάτου, που οι μαχνοβίτες και πολλοί αναρχικοί της εποχής θεωρούσαν όρο συνώνυμο με τη δικτατορία του μπολσεβίκικου κομμουνιστικού κόμματος), η άρνηση κάθε έννοιας κεντρικού κράτους, η απόρριψη μιας λεγόμενης «μεταβατικής περιόδου» που απαιτεί μια προσωρινή δικτατορία του προλεταριάτου και η αυτοδιαχείριση όλων των εργαζομένων μέσω ελεύθερων τοπικών εργατικών συμβουλίων. Αυτό που δεν είναι ευρέως γνωστό είναι ότι το αναρχικό κίνημα του Μαχνό αιχμαλώτισε τη φαντασία της μεγάλης ελληνικής κοινότητας της Ουκρανίας και ότι, στην πραγματικότητα, ήδη από τη δεκαετία του 1920, εντός της ΕΣΣΔ, θεωρούνταν ότι το ουκρανικό αναρχικό κίνημα ήταν κατά βάση ελληνικό.


Ένας τέτοιος ισχυρισμός μπορεί να μην είναι τόσο τραβηγμένος όσο φαίνεται αρχικά. Οι Έλληνες ζούσαν κατά μήκος της βόρειας ακτής της Μαύρης Θάλασσας τουλάχιστον από τον 5ο αιώνα π.Χ. Την εποχή τής Ρωσικής Επανάστασης, το 1917, υπήρχαν περίπου 180.000 από αυτούς τους Έλληνες στην περιοχή, που μιλούσαν κυρίως μια ποντιακή διάλεκτο. Η εμπλοκή της ελληνικής κοινότητας στην ένοπλη σύγκρουση στην περιοχή λέγεται ότι προέρχεται από την αποχώρηση του αυστριακού και γερμανικού στρατού από την Ουκρανία το 1918. Εκείνη την εποχή, οι αντικομμουνιστικές Λευκές δυνάμεις του στρατηγού Ντενίκιν (Denikin) προσπάθησαν να επιβάλουν στρατολόγηση στους πολιτικά ουδέτερους ντόπιους ελληνικούς πληθυσμούς της περιοχής της Μαριούπολης και συνάντησαν την ένοπλη αντίστασή τους. Αυτοί οι Έλληνες αντιστάθηκαν επίσης στις προσπάθειες του Ντενίκιν να επιτάξει τρόφιμα και σοκαρίστηκαν από τον βιασμό ντόπιων Ελληνίδων και τη βαρβαρότητα των δυνάμεων των Λευκών. Κατά συνέπεια, αισθάνθηκαν την ανάγκη να οργανώσουν μονάδες αυτοάμυνας την άνοιξη του 1919. Ήταν φυσικό αυτές οι τοπικά οργανωμένες ομάδες να βρίσκουν ελκυστικές τις ιδέες του Νέστορ Μαχνό για αυτοδιοικούμενες, αυτόνομες κοινότητες.


Πολλά από όσα γνωρίζουμε για την ελληνική ανάμειξη στο ουκρανικό αναρχικό κίνημα προέρχονται από τον Ισαάκ Τέπερ, έναν μαχνοβίτη εκδότη της Φωνής των Μαχνοβιτών στο Χάρκοβο. Συνελήφθη από τους Μπολσεβίκους και στρατολογήθηκε στην Τσεκά, τη μυστική αστυνομία, οπότε άρχισε να κατασκοπεύει τους μαχνοβίτες. Το 1924, στο Χάρκοβο, έγραψε ένα φυλλάδιο για το μαχνοβίτικο κίνημα, στο οποίο ισχυριζόταν ότι ξεκίνησε από τους Έλληνες της Μαύρης Θάλασσας. Προς υποστήριξη αυτού του ισχυρισμού, παρείχε στοιχεία που υποστηρίζουν ότι το είκοσι τοις εκατό των μαχνοβίτικων δυνάμεων ήταν Έλληνες. Σχολίαζε περαιτέρω ότι οι ελληνικές αναρχικές μονάδες διακρίθηκαν για την ισχυρή αυτοπειθαρχία, την οργάνωση και την αντοχή τους. Ένας Έλληνας αναρχικός διοικητής που αναφέρει, κάποιος Παπαδόπουλος, αναφέρεται και σε ένα μαχνοβίτικο τραγούδι και ήταν διάσημος μεταξύ των Ελλήνων του Πόντου για δεκαετίες. Άλλοι επιφανείς Έλληνες αναρχικοί ήταν οι αδελφοί Μαυρουδή από το ελληνικό χωριό Κερμέντσικ, τους οποίους αναφέρει ένας πρώην μαχνοβίτης γνωστός ως Μπέλας (Belash) στη μαρτυρία του στην Τσεκά. Σύμφωνα με αυτόν, μετά την κατάρρευση του μαχνοβίτικου κινήματος, ο ένας αδελφός εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα και εργάστηκε στην περιοχή Volnovaskyi. Ο μικρότερος αδελφός του παρέμεινε αναρχικός και ήταν αηδιασμένος από τη Νέα Οικονομική Πολιτική του Λένιν, η οποία θεωρούσε ότι έκανε τους πλούσιους αγρότες πλουσιότερους και τους φτωχούς φτωχότερους. Πριν εξαφανιστεί, συμμετείχε επίσης στον μαχνοβίτικο, αναρχικό πολιτιστικό-εκπαιδευτικό τομέα, εκλαϊκεύοντας τη σύσταση αναρχικών κοινοτήτων.

Επιβεβαιώνοντας τους ισχυρισμούς του Τέπερ, ο μπολσεβίκος και αναρχικός αποστάτης Ντυμπέτς (Dybets) υποστήριξε και αυτός ότι οι ελληνικές αναρχικές μονάδες ήταν οι πιο σταθερές και αξιόπιστες μονάδες των μαχνοβιτών και ότι ο Νέστορ Μαχνό σεβόταν πολύ το θάρρος και τη μαχητική τους ικανότητα, τοποθετώντας τους στις μάχες στα πιο επικίνδυνα μέτωπα. Ο Λεβ Γιαρκούτσκι (Lev Yarkutsky), στο βιβλίο του για τη Μαριούπολη το 1993, το επιβεβαιώνει, ισχυριζόμενος ότι οι Έλληνες αυτής της περιοχής ήταν οι πρώτοι που ανταποκρίθηκαν στις εκκλήσεις του Μαχνό και ότι δεν μπορούσε να βρει αποδείξεις για συμμετοχή τους στα έκτροπα και τις λεηλασίες που χαρακτηρίζουν τους μαχνοβίτες φτωχούς αγρότες.

Βασικός παράγοντας για τη συσπείρωση των Ελλήνων γύρω από το αναρχικό κίνημα ήταν οι διακηρύξεις του Μαχνό σχετικά με τα δικαιώματα των διαφορετικών εθνικών μειονοτήτων στη γλώσσα τους, την παραδοσιακή φορεσιά τους, το ντύσιμο και τον πολιτισμό τους, ενώ κατήγγειλε έντονα τον εθνικισμό και πήρε μια ρητά διεθνιστική θέση. Αυτό ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τις κατασταλτικές πολιτικές του Λευκού Στρατού και των Μπολσεβίκων. Στα απομνημονεύματά του, ο ίδιος ο Μαχνό θυμάται ότι σχεδίαζε μια επιδρομή στη νοτιοανατολική περιοχή Berntiansk-Marioupolus-Iouzovka για να υποκινήσει εξέγερση. Μετά από μια μάχη στο Bolshoi Mikhailovka, οπότε οι αντάρτες αποφάσισαν να κάνουν αρχηγό τους τον Μαχνό, μπήκαν στο ελληνικό χωριό Komar και εκδίωξαν μια μονάδα της Ουκρανικής Εθνοφρουράς. Αμέσως μετά, ο Μαχνό απευθύνθηκε στον τοπικό πληθυσμό με επαναστατικές ομιλίες. Πολλοί ντόπιοι Έλληνες εντάχθηκαν αμέσως στις μαχνοβίτικες δυνάμεις με τα δικά τους άλογα. Στη συνέχεια, ο Μαχνό προχώρησε στο Bogatyr, χωριό που κατείχαν Έλληνες του Ουρούμ που μιλούσαν μια διάλεκτο της τουρκικής, και στα χωριά Veliky Yanisol και Maly Yanisol, που ήταν επίσης ελληνικά. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, οι Έλληνες της Μαριούπολης υπήρξαν οι πρώτοι που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά του στα όπλα.

Δεν προκαλεί εντύπωση ότι η κατάληψη της Μαριούπολης από τις δυνάμεις των Γάλλων και του Ντενίκιν, στις 29 Μαρτίου 1919, προέκυψε σε μεγάλο βαθμό από τις δραστηριότητες της ελληνικής ένατης μεραρχίας υπό την ηγεσία του Tachtamisev. Ένα επίσης ελληνικό μαχνοβίτικο σύνταγμα πολέμησε μαζί με ένα εβραϊκό σε μια μάχη κατά των Λευκών τον Ιούνιο του 1919 και, λόγω της δέσμευσης των ντόπιων Ελλήνων στην αναρχική υπόθεση, η περιοχή της Μαριούπολης σύντομα θεωρήθηκε ασφαλές καταφύγιο για τους μαχνοβίτες. Ήταν στο ελληνικό χωριό Veliky Yanisol που κατέφυγε ο μαχνοβίτης διοικητής Lashkevich όταν κατάφερε να δραπετεύσει από τη μπολσεβίκικη περικύκλωση του Gulyai Polye μαζί με το γεμάτο χιλιάδες ρούβλια μαχνοβίτικο ταμείο. Εδώ τον έκρυψε ένας Έλληνας παππούς. Όταν υπεξαίρεσε αυτά τα κεφάλαια, οι ντόπιοι Έλληνες τον εκτέλεσαν στην κεντρική πλατεία του χωριού τους.


Όπως ήταν αναμενόμενο, οι Έλληνες αναρχικοί υπέφεραν πολύ στα χέρια των Λευκών και των Μπολσεβίκων για την προσήλωσή τους στην αναρχική υπόθεση. Ένας παράγοντας που περιέπλεξε τα πράγματα ήταν η άφιξη ελληνικών δυνάμεων από την Ελλάδα, που εστάλησαν από τον Βενιζέλο για να βοηθήσουν τους Λευκούς κατά των Μπολσεβίκων. Αυτό επέτρεψε στους Λευκούς να παρουσιάσουν τους αναρχικούς όχι μόνο ως προδότες της Ρωσίας, αλλά και των Ελλήνων συμπατριωτών τους. Μετά από την ήττα των Λευκών, οι Έλληνες αντιμετώπισαν επίσης την μπολσεβίκικη καταστολή. Τον Μάρτιο του 1920, ένα μπολσεβίκικο τιμωρητικό απόσπασμα έφτασε στην περιοχή και εκτέλεσε 7 άτομα στο Komar, 10 στο Bogatyr και 12 στην Konstantinovka.


Ακολούθησαν κι άλλα αντίποινα τα επόμενα χρόνια. Ειδικά ο Στάλιν θεωρούσε ολόκληρο τον ελληνικό πληθυσμό τής Ουκρανίας ως πολιτικά ύποπτο λόγω της προσκόλλησής του στο αναρχικό κίνημα. Η ελληνική κοινότητα κατηγορήθηκε ότι δημιούργησε μια αντεπαναστατική παράνομη οργάνωση που στόχευε στην ένωση μέρους του εδάφους της ΕΣΣΔ με την Ελλάδα. Ο αριθμός των συλλήψεων ήταν τόσο μεγάλος που ο Γιαρκούτσκι συνέκρινε την κλίμακα της καταστολής στα ελληνικά χωριά με γενοκτονία.


Είναι συναρπαστικό να αναλογιστούμε πόσο διαφορετικό θα ήταν το μέλλον του κόσμου, και μάλιστα πώς θα είχε αναπτυχθεί η κοινωνική οικονομική θεωρία, αν ο Μαχνό είχε επικρατήσει έναντι των εχθρών τού αναρχικού κινήματος. Ο μαχνοβισμός, ο οποίος βασίζεται και αναπτύσσει τις ιδέες του Πιοτρ Κροπότκιν και χρησιμεύει ως η φιλοσοφική βάση για τον αναρχικό κομμουνισμό, θεωρητικά χωρίς την ανάγκη καταστολής (αν και το κίνημα του Μαχνό, δεδομένης της εμφάνισής του κατά τον Ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο, ήταν κάθε άλλο παρά ειρηνικό), καλωσορίστηκε από τους Έλληνες της Ουκρανίας ως ένα κίνημα που θα επέτρεπε σε όλους τους λαούς να διατηρήσουν τη δική τους ιδιαίτερη ταυτότητα και να χειραφετηθούν, επιτρέποντάς τους να είναι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων σημαντικών για την ευημερία και το μέλλον τους. Ενώ μπορεί να έχει ενδιαφέρον μια σύγκριση του ελληνικού μαχνοβίτικου ακτιβισμού με την ελληνική συμμετοχή στην τρέχουσα σύγκρουση στην Ουκρανία, είναι καιρός να εκτιμηθούν αφεαυτές οι θυσίες αυτών των ιδεαλιστών και προοδευτικών Ελλήνων της διασποράς.


Ο Κωνσταντίνος Καλυμνιός, δικηγόρος και ανεξάρτητος δημοσιογράφος από τη Μελβούρνη, παρουσιάζει μια άγνωστη εν πολλοίς πτυχή της ουκρανικής και ρωσικής ιστορίας: Τη συμμετοχή των Ελλήνων της περιοχής της Μαριούπολης στο κοινοτιστικό εγχείρημα του Νέστορ Μαχνό, κατά τη διάρκεια της Οκτωβριανής Επανάστασης και του επακολουθήσαντος εμφυλίου. Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην ομογενειακή εφημερίδα «Νέος Κόσμος» της Μελβούρνης.

Sunday, June 15, 2025

Αναρχικό Μέτωπο Ιράν και Αφγανιστάν


Εμείς, το Αναρχικό Μέτωπο Ιράν και Αφγανιστάν, επιβεβαιώνουμε για άλλη μια φορά την ακλόνητη και αρχές θέση μας: Κάθε πόλεμος, οποιασδήποτε κλίμακας και με οποιοδήποτε πρόσχημα, που ξεκίνησε ή παρατείνει τα Κράτη πρέπει να καταδικάζεται απερίφραστα.

Τα κράτη ανεξάρτητα από το σχήμα ή την εμφάνισή τους χρησιμοποιούν τον πόλεμο ως όργανο επιβίωσης και ελέγχου. Και σε αυτή τη διαδικασία, είναι οι ζωές, η αξιοπρέπεια και το μέλλον των απλών ανθρώπων που ποδοπατούνται.

Σε μια εποχή που ο κόσμος καταπιάνεται και πάλι από τη βία, τους βομβαρδισμούς, τον θάνατο, τον εκτοπισμό και την ανασφάλεια, επιμένουμε σε αυτή τη διαρκή αλήθεια: τα πραγματικά θύματα του πολέμου είναι πάντα οι άνθρωποι, όχι τα κράτη, όχι οι ιδεολογίες, όχι τα σύνορα.

Ο αγώνας μας, ως συνήθως, δεν είναι για την ανακατανομή της εξουσίας μεταξύ των ελίτ, αλλά ενάντια στον ίδιο τον θεσμό του Κράτους και κάθε μορφής οργανωμένης κυριαρχίας.

Στεκόμαστε αλληλέγγυοι, με προσοχή και αποφασιστικότητα, με τον λαό του Ιράν, του Αφγανιστάν και γενικά ολόκληρης της περιοχής.

Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι, αφενός, τα κραυγαλέα εγκλήματα του ισραηλινού καθεστώτος, το οποίο επιτίθεται στον άμαχο πληθυσμό στη Γάζα και αλλού με ανελέητη κτηνωδία. Από την άλλη πλευρά, βλέπουμε την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν να χειραγωγεί τον φόβο στον πληθυσμό, να παίζει γεωπολιτικά παιχνίδια σε βάρος των ιρανικών ζωών και να επιβάλλει το βάρος του πολέμου στην κοινωνία.

Βλέπουμε την Ισλαμική Δημοκρατία όχι μόνο ως περιφερειακό πόλεμο, αλλά ως μέρος μιας παγκόσμιας αλυσίδας κυριαρχίας και καταστολής: ένα καθεστώς που επί δεκαετίες επιτίθεται στον ιρανικό λαό με λογοκρισία, φτώχεια, φυλακίσεις, βασανιστήρια και εκτελέσεις και που θέτει απερίσκεπτα σε κίνδυνο εκατομμύρια ανθρώπους μέσω του στρατού του προβοκάτσια.

Ενώ καταδικάζουμε με τον πιο σκληρό τρόπο τις θηριωδίες του σιωνιστικού καθεστώτος, δηλώνουμε επίσης ότι ο αγώνας κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας είναι μέρος του ευρύτερου αγώνα μας ενάντια σε όλα τα κράτη και τις δομές κυριαρχίας, ενός αγώνα που θα συνεχιστεί.

Πολεμάμε για έναν κόσμο χωρίς σύνορα, χωρίς κράτη, χωρίς στρατούς ή αυταρχισμό· έναν κόσμο όπου η ανθρωπιά, η ζωή και η ελευθερία βρίσκονται στο επίκεντρο. Ο κύριος αγώνας μας ήταν πάντα ενάντια στον πολιτικό αυταρχισμό, τον ολοκληρωτισμό και το ίδιο το Κράτος.

Αναρχικό Μέτωπο Ιράν και Αφγανιστάν

Κορντάντ 1404

Friday, May 2, 2025

Για την ελευθερια της έκφρασης


"Όταν υπερασπιζόμαστε την ελευθερία έκφρασης, δεν πρέπει να ασχολούμαστε με το περιεχόμενο των απόψεων, ούτε με τις πεποιθήσεις του προσώπου που δέχεται επίθεση. Πρέπει μόνο να υπερασπιζόμαστε την ελευθερία έκφρασης". Νόαμ Τσόμσκυ


Το Άρδην είναι εδώ και αρκετά χρόνια ένας από τους λίγους πολιτικούς χώρους στην Ελλάδα που σταθερά παράγει πολιτικό λόγο και ιδέες. Αυτό σαφώς το διαχωρίζει από τις αμέτρητες περιπτώσεις απολιτίκ ινφλουένσερ, λαϊκιστών ή ρουσφετολόγων πολιτικάντηδων.
Ο Γ. Καραμπελιάς διένυσε μια αξιοπρόσεκτη πολιτική πορεία, που χαρακτηρίζεται από το θάρρος των αναθεωρήσεων, και είναι σήμερα ένας από τους λίγους πραγματικούς μας διανοούμενους. Ορισμένα από τα βιβλία του αποτελούν μνημειώδεις αναλύσεις, που διαγιγνώσκουν σε μεγάλο βαθμό σωστά τις ρίζες των διαχρονικών μας προβλημάτων και ορίζουν την εθνική μας ιδιαιτερότητα.
Γενικά, στις αναλύσεις του ακολουθεί ένα διπολικό σχήμα και ο ίδιος παίρνει θέση μεταξύ των δύο πόλων, αλλά εγγύτερα του ενός (πχ ενωτικοί-ανθενωτικοί, μεγαλοϊδεάτες-μικροελλαδίτες, κλπ). Σε τέτοια σχήματα, φυσικά, και υπάρχουν περιπτώσεις που ο αναλυτής εγκλωβίζεται ή χάνει την ευρύτητα ιστορικών προσώπων και γεγονότων, αλλά γενικά θεωρώ ότι ψηλαφεί αρκετά την αλήθεια. Μεταξύ των έργων του θα ξεχώριζα το 1204, το οποίο αποτελεί εμπεριστατωμένη απάντηση στους αποδημητές της εθνικής συνέχειας, την Υπονομευμένη άνοιξη, που με οικονομικούς όρους προσεγγίζει τις ρίζες της σύγχρονης υποτέλειας, αλλά και την Υπέρβαση δεξιάς και αριστεράς.
Επίσης, έχει ορίσει σχήματα, που ορθοτομούν την σύγχρονη πραγματικότητα, όπως η αποστασία των διανοουμένων, η σύγκρουση κέντρου-περιφέρειας, ο ευρασιανισμός και η σχέση του με την Τουρκία κλπ. Ο ίδιος έφερε στα ελληνικά πράγματα σημαντικούς διανοούμενους, όπως ο Κ. Παπαϊωάννου, ο Κονδύλης, εσχάτως ο Ναβάλνι. Επίσης, τα έντυπα του Άρδην πολέμησαν επανειλημμένως την αντιχριστιανική αρχαιολατρία, τον νεοφασισμό, την συνωμοσιολογία.
Μέσα από το κράμα εθνικιστικών, χριστιανοκοινωνικών, βενιζελικών, αλλα και αναρχιζουσών ιδεών, που εξέφραζε τα προηγούμενα χρόνια το Άρδην, φαίνονταν πως δομούσε μια ενδιαφέρουσα εξωσυστημική πολιτική αντιπρόταση, που θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να εκτίθονταν και κομματικά. Όλα αυτά, αν και ανέκαθεν είχα ενστάσεις για την διαχρονική του θέση στο σκοπιανό και εσχάτως τον τρόπο που προσεγγίζει την Δύση.
Τελευταία, το Άρδην πραγματοποίησε αξιόλογες αναλύσεις για την πανδημία και το ουκρανικό. Αυτό το έφερε σε σύγκρουση με τον ακροδεξιό χώρο, μετά την αριστερά που από χρόνια το είχε επικηρύξει.
Στην διαχρονική σύγκρουση μεταξύ υποταγμένων ελίτ και λοξοστρατημένων μαζών, που ο Καραμπελιάς έχει πολλάκις αναλύσει, τα θύματα των λαϊκισμών αντιπροσωπεύουν ξεκάθαρα τους δεύτερους. Αντίθετα, οι επιτήδειοι, που άγουν και φέρουν τον εύλογα αγανακτισμένο λαό, είναι εκείνοι που πρέπει να πολεμηθούν, μαζί με τις προβληματικές ελίτ. Για αυτό και όταν οι ελίτ στρατηγικά, ή από σύμπτωση, ακολουθούν έστω και ασθμαίνοντας τον σωστό δρόμο (βλ. Ουκρανικό) δεν σημαίνει ότι συμμαχούμε μαζί τους και βάζουμε απέναντι τον πλανεμένο από τον απολίτικο λαϊκισμό λαό.
Φθάνοντας, λοιπόν, στην προχθεσινή συζήτηση στον Ιανό και έχοντας διαβάσει την ανάλυση του Άρδην, θεωρώ πως η εκδήλωση ήταν πέρα για πέρα λάθος. Τυμβωρυχία από επιτήδειους στα Τέμπη, προφανώς και έγινε. Όπως αντίστοιχα τυμβωρυχία έγινε και στην μνήμη του Λυγγερίδη, από το φιλοκυβερνητικό στρατόπεδο, λίγο καιρό νωρίτερα.
Ωστόσο, το πρωτεύον στα Τέμπη δεν είναι η τυμβωρυχία. Η ουσία είναι το προβληματικό κράτος του μικροελλαδισμού, που τρώει τα παιδιά του. Και το κίνημα για τα Τέμπη, με όλες τις υπερβολές του, δείχνει τον δρόμο για να γκρεμιστεί αυτό το προβληματικό κράτος, όπως το έχει ορίσει στα έργα του και ο Καραμπελιάς. Αντί να επιζητούν, λοιπόν, δικαίωση από την αστική δικαιοσύνη ή να απαιτούν υπεύθυνες επιστημονικές αναλύσεις από τα κανάλια, οι διανοούμενοι μας πρέπει να επικεντρωθούν σε πιο ριζικές λύσεις. Στο πώς θα γκρεμιστεί και κυρίως από τι θα αντικατασταθεί το εγκληματικό μας σύστημα.
Κάθε άλλη συζήτηση, είναι σε μεγάλο βαθμό λογικό να γεννήσει από την μια λαϊκές αντιδράσεις, από την άλλη μικροκομματική εκμετάλλευση από την κυβέρνηση.
Βέβαια, τα τυφλά ντου δεν οδηγούν πουθενά. Ο ακτιβισμός είναι θεμιτός όταν συνοδεύεται από πολιτική ανάλυση και στοχεύει στην πρόκληση πολιτικού διαλόγου και μέσω αυτής στην αποδόμηση του αντιπάλου. Το ίδιο ισχύει στον Ιανό, το ίδιο και για την παράδοξη συγκέντρωση της Δαπ στην νομική.


Ανάρτηση στο FB από τον Αντάρτης Κλεφταρματωλός

Tuesday, April 1, 2025

Κύπριοι και Ιρλανδοί στις αγγλικές φυλακές

 


Από το 1956 έως και το 1962, οι αντάρτες του Ιρλανδικού Δημοκρατικού Στρατού (IRA) χτύπαγαν με βόμβες τα σύνορα της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας με τη βόρεια Ιρλανδία. Η περίοδος αυτή, που έμεινε γνωστή ως η εποχή του «Border Campaign» (Εκστρατεία των Συνόρων), συνέπεσε χρονικά με τον εθνικοαπλευθερωτικό αγώνα των Κυπρίων ενάντια στη Βρετανική Αποικιοκρατία. Ο στόχος των Ιρλανδών και Κυπρίων ανταρτών υπήρξε κοινός: οι Βρετανοί. Οι μεν ζήταγαν ανεξαρτησία οι δε αυτοδιάθεση και Ένωση με την μητέρα Ελλάδα. Και τους δύο προσπάθησε να αιματοκυλίσει ο στρατάρχης Sir John Harting, ο οποίος το 1955 είχε διοριστεί Κυβερνήτης της Κύπρου....

Κύπριοι στις φυλακές υψίστου ασφαλείας 

Κατά την τετραετία του αγώνα της ΕΟΚΑ περίπου 3.300 Έλληνες φυλακίστηκαν για μήνες ή χρόνια στις κεντρικές φυλακές της Λευκωσίας, στο φρούριο της Κερύνειας και στα ειδικά στρατόπεδα συγκέντρωσης της Κοκκινοτρομιθιάς, της Πύλας, του Μάμμαρι και του Πολέμι. Έντεκα γνωστές αποδράσεις πραγματοποιήθηκαν, κάτι το οποίο προκαλούσε πονοκέφαλο στις αποικιοκρατικές αρχές. Καθώς οι φυλακές γέμιζαν, οι Βρετανοί μετέφεραν μερικούς κρατούμενους σε φυλακές της Αγγλίας και της Σκωτίας. Στις 27 Αυγούστου 1956, 11 αγωνιστές της ΕΟΚΑ μεταφέρθηκαν στις φυλακές υψίστης ασφαλείας. Ήταν οι Ρένος Κυριακίδης, Πέτρος Στυλιανού, Γεώργιος Σκοτεινός, Δημήτρης Φιλιαστίδης και Λοΐζος Χατζηλοΐζου. Οι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν το ίδιο βράδυ στις φυλακές Wormwood Scrubs στο Λονδίνου και τοποθετήθηκαν στην πτέρυγα των βαρυποινιτών, αφού το βρετανικό καθεστώς δεν τους αναγνώρισε ως πολιτικούς κρατούμενους....

«Είμαι παρά τω πλευρώ σας. Είμαι Ιρλανδός» 

Σε αυτές τις φυλακές οι Κύπριοι ανέπτυξαν ισχυρούς δεσμούς φιλίας με τους Ιρλανδούς κρατούμενους. Ήδη από το πρώτο βράδυ, όταν έφτασαν στις φυλακές, ο Ιρλανδός Manus Canning, επικεφαλής του συνεργείου που προσέφερε ζεστό κακάο στους φυλακισμένους, ψιθύρισε στο αυτί του Ρένου Κυριακίδη «Μην τους εμπιστεύεστε. Μην φοβάστε. Είμαι μαζί σας. Είμαι Ιρλανδός». 
Manus Canning, Sean MacStiofain και Cathal Goulding. 
Βρέθηκαν στις ίδιες φυλακές με τους Κύπριους της ΕΟΚΑ και ανέπτυξαν στενές φιλικές σχέσεις
Στην ίδια πτέρυγα φυλακισμένοι βρίσκονταν και οι Ιρλανδοί MacStiofain και Canning οι οποίοι είχαν φυλακιστεί για κλοπή όπλων όπως επίσης και Donal Murphy και Joy Doyle για επιδρομή κατά αγγλικού στρατοπέδου. Μάλιστα ο Donal ήταν αδελφός του Charlie Murphy, ηγετικού στελέχους του IRA στην Εκστρατεία των Συνόρων....

Όταν κάποια άλλη στιγμή, Βρετανοί φυλακισμένοι προσπάθησαν να επιτεθούν στους Κύπριους, οι Ιρλανδοί δημιούργησαν ένα προστατευτικό τείχος γύρω τους και προειδοποίησαν πως οποιαδήποτε επίθεση εναντίων των Κυπρίων θα ισοδυναμούσε με επίθεση εναντίον των Ιρλανδών. Κάτι που θα προκαλούσε αντίποινα εντός και εκτός φυλακών. Στις 7 Φεβρουαρίου 1957 στις φυλακές ήρθαν άλλοι εννιά Κύπριοι αγωνιστές: Γρηγόρης Γρηγοράς, Βίας Λειβαδάς, Σωκράτης Λοΐζίδης, Επιφανής Παπαντωνίου, Ευάγγελος Παναγιώτου, Ανδρέας Σάββα, Θάσος Σοφοκλέους, Νικόλας Λοΐζου και Φώτης Χριστοφής. Στις 13 Σεπτεμβρίου 1957, η ομάδα μεγαλώνει με τους Νίκο Σαμψών και Νίκο Σοφοκλέους ενώ δύο μήνες αργότερα μεταφέρονται και οι Νίκος Τσαρδελλής, Γιάννης Επαμεινώνδας και Μιχαλάκης Ρωσσίδης. Ένα μήνα αργότερα, οι Βρετανοί χώρισαν τους Κύπριους σε δύο ομάδες και τους μετέφεραν στις φυλακές του Wakefield κοντά στο Leeds και στις φυλακές Maidstone στο Kent.

«Πολεμάμε τον ίδιο ιμπεριαλισμό» 

Στις φυλακές του Wakefield, οι Κύπριοι συναντήθηκαν ξανά με αγωνιστές του ΙRA. Μόλις έφτασαν, ο Seamus Murphy, έτρεξε και άρπαξε το χέρι ενός από τους Κύπριους λέγοντάς του: «Είμαι περήφανος που σε συναντώ. Λέγομαι Murphy, είμαι μέλος του IRA, που πολεμώ τον ίδιο ιμπεριαλισμό με σένα». Ο πυρετός των τοίχων Τα σχέδια για απόδραση είχαν ήδη ξεκινήσει να καταστρώνονται από τις φυλακές του Wormwood Scrubs, όμως η μεταφορά των Κυπρίων σε άλλες φυλακές ματαίωσε το πλάνο. Ωστόσο ο «πυρετός των τοίχων», όπως χαρακτήριζε ο Seamus Murphy, την ιδέα για απόδραση ήταν έντονος και έτσι τα σχέδια συνεχίστηκαν. Αν και δεν τα κατάφερναν δεν το έβαζαν κάτω. Το 1958, κοινή επιτροπή Ιρλανδών και Κυπρίων συμφώνησαν να σε ένα σχέδιο απόδρασης που αν πετύχαινε θα είχαν κοινή δράση.

Αυτό σήμαινε πως αγωνιστές της ΕΟΚΑ και του IRA, θα έφευγαν αντάρτες στα βουνά και θα συνέχιζαν τον αγώνα ενάντια στη βρετανική αποικιοκρατία και οι Κύπριοι θα παρέδιδαν κατάλογο προδοτών Κυπρίων στους οποίους προσέφεραν άσυλο οι Βρετανοί. Αυτούς θα τους εκτελούσαν οι Ιρλανδοί. 

Ο συνδετικός κρίκος Νικόλας Ιωάννου 

Ο Νικόλας Ιωάννου Έξω από τη φυλακή, σημαντική βοήθεια προσέφερε ο Νικόλας Ιωάννου, φοιτητής στο Λονδίνο και αντιπρόσωπος της ΕΟΚΑ στην Αγγλία. Ο αδελφός του Γιώργος Ιωάννου βρισκόταν στις φυλακές με τους αγωνιστές του ΙRA. Είχε φροντίσει για την επιτυχή έκβαση της απόδρασης, ενώ η Κατίνα Πηλινά, ξάδελφη του Νίκου Σαμψών του χάρισε τις 500 λίρες που είχε φυλάξει για προίκα. Όταν στις 14 Ιουλίου 1958, ο Νικόλας Ιωάννου ξεκίνησε με τη μοτοσικλέτα του το ταξίδι του για το Δουβλίνο, έχασε τη ζωή του σε δυστύχημα. Ένα φορτηγό του έκοψε τον δρόμο. Τα σχέδια που είχε πάνω του, εξαφανίσθηκαν. Λίγες μέρες αργότερα, ο αξιωματικός που πήγε να συλληπηθεί την αδελφή του, παραδέχτηκε πως «δεν είχαμε σκοπό να τον σκοτώσουμε, μόνο να πάρουμε από πάνω του τα σχέδια απόδρασης». Τελικά, τα σχέδια απόδρασης των αγωνιστών δεν πέτυχαν. Ωστόσο, με τις υπογραφές Ζυρίχης-Λονδίνου και την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι Κύπριοι φυλακισμένοι αποφυλακίστηκαν στο πλαίσιο της γενικής αμνηστίας. 
Πίνακες του ζωγράφου Γιάννη Γίγα. 
Οι εννέα απαγχονισθέντες της ΕΟΚΑ (αριστερά) και οι εν Ιρλανδία δέκα μάρτυρες του IRA (δεξιά)
Οι εννέα απαγχονισθέντες της ΕΟΚΑ (αριστερά) και οι εν Ιρλανδία δέκα μάρτυρες του IRA (δεξιά) Οι σχέσεις των αγωνιστών του ΙRA και της ΕΟΚΑ διατηρήθηκαν για πολλά χρόνια ακόμα. Οι Κύπριοι αντάλλασαν για πολλά χρόνια γράμματα και πραγματοποιούσαν επισκέψεις ενώ πραγματοποίηθηκαν και πολλές εκδηλώσεις όπου γίνονταν αναφορές στις ιδιαίτερες σχέσεις που ανέπτυξαν οι Κύπριοι με τους Ιρλανδούς. Ο Ιρλανδός Seamus Murphy σε συνέντευξή του το 1986 ανέφερε «Ένα μήνυμα θέλω να δώσω στους αγωνιστές της ΕΟΚΑ. Ζείτε βαθιά μέσα στην ψυχή μου, σε μια ανεπανάληπτη εποχή αγώνων. Αδέλφια συνεχίστε τον αγώνα σας ασταμάτητα μέχρι την νίκη».

Πηγή: Μηχανή του Χρόνου

Sunday, February 16, 2025

Από τον Χίτλερ στον Πούτιν – Κατευνασμός στο Μόναχο


Tου TIMOTHY SNYDER * 

Το άρθρο του σημαντικού ιστορικού έχει δημοσιευτεί πριν ο Τζ.Τ. Βανς εκφωνήσει την περιβόητη ομιλία του στο Μόναχο. Αλλά ίσως γι’ αυτό είναι ακόμα περισσότερο προφητικό.

Καθώς Αμερικανοί και Ρώσοι διαπραγματευτές συγκλίνουν σήμερα στο Μόναχο για μια μεγάλη διάσκεψη ασφαλείας, κουβαλώντας στις βαλίτσες τους διάφορα σχέδια για την Ουκρανία, χωρίς την Ουκρανία, ο πειρασμός είναι μεγάλος να θυμηθούμε μια άλλη συνάντηση στην πόλη αυτή. Ο κατευνασμός του επιτιθέμενου φαίνεται να σχεδιάζεται τώρα, όπως έγινε με τη Γερμανία το 1938.

Αλλά οι ομοιότητες μεταξύ εκείνης της στιγμής και της σημερινής είναι βαθύτερες, και αξίζει να σταθούμε για να τις εξετάσουμε. Η συμμετρία μεταξύ Γερμανίας-Τσεχοσλοβακίας το 1938 και Ρωσίας-Ουκρανίας το 2022 είναι αλλόκοτη, και η το να σταθούμε για μια στιγμή στις ομοιότητες μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε ευρύτερα το σήμερα. Είμαστε αιχμάλωτοι, τώρα περισσότερο από ποτέ, των φημών, της παραπληροφόρησης και των συναισθημάτων της στιγμής. Η ιστορία μπορεί να μας δώσει τουλάχιστον μια πιο ήρεμη προοπτική. Και έτσι ας το σκεφτούμε:

Ο Χίτλερ αρνήθηκε τη νομιμότητα του τσεχοσλοβακικού κράτους. Ως Γερμανός καγκελάριος, αρνήθηκε συστηματικά ότι αυτό είχε δικαίωμα ύπαρξης. Αν και οι ηγέτες του είχαν εκλεγεί δημοκρατικά, ισχυρίστηκε ότι δεν είχαν δικαίωμα να κυβερνούν. Επειδή ο λαός του μιλούσε διάφορες γλώσσες, ισχυρίστηκε ότι δεν υπήρχε τέτοιο πράγμα όπως ένα ενιαίο σώμα Tσεχοσλοβάκων πολιτών. Ο Χίτλερ υποστήριξε ότι η ίδια η Τσεχοσλοβακία ήταν τεχνητή, αποτέλεσμα μιας ιστορικής καμπής που δεν έπρεπε ποτέ να συμβεί, του διακανονισμού μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ισχυρίστηκε ότι η ύπαρξη εθνικής μειονότητας του έδινε το δικαίωμα να παρεμβαίνει στην πολιτική της Τσεχοσλοβακίας. Τον Μάιο του 1938 διέταξε τον στρατό του να προετοιμαστεί για ένα αιφνίδιο χτύπημα στην Τσεχοσλοβακία. Ενεργοποίησε επίσης τους πράκτορές του στο εσωτερικό της χώρας. Στις 12 Σεπτεμβρίου ο Χίτλερ εκφώνησε έναν καταιγιστικό λόγο στους Γερμανούς μιλώντας για την εντελώς φανταστική εξόντωση της γερμανικής μειονότητας στην Τσεχοσλοβακία. Ξέρουμε τι θα ακολουθήσει: Η Βρετανία και η Γαλλία, μαζί με τη Γερμανία και την Ιταλία, αποφάσισαν, στο Μόναχο, στις 30 Σεπτεμβρίου, ότι η Τσεχοσλοβακία θα πρέπει να παραχωρήσει κρίσιμα συνοριακά εδάφη στη Γερμανία. Αυτά ήταν τα πιο υπερασπίσιμα τμήματα της χώρας. Οι ηγέτες της Τσεχοσλοβακίας, αν και δεν ερωτήθηκαν, επέλεξαν να αποδεχτούν τον διαμελισμό της χώρας τους.

Για να δούμε πού βρισκόμαστε τώρα, θα βοηθούσε, ωστόσο, να φανταστούμε πώς θα μπορούσαν να είχαν εξελιχθεί διαφορετικά τα πράγματα. Και έτσι, παραθέτω μια παράγραφο αντίθετη στα γεγονότα, με πλάγια γράμματα:

Οι ηγέτες της Τσεχοσλοβακίας επέλεξαν να αντισταθούν. Αν και γενικά αναμενόταν ότι ο πρόεδρος Μπένες θα διέφευγε σε μια ξένη πρωτεύουσα και θα σχημάτιζε κυβέρνηση στην εξορία, εκείνος παρέμεινε στην Πράγα. Η θέση του ήταν ισχυρότερη απ’ ό,τι φαινόταν. Αν και ήταν ένα νέο κράτος και ελάχιστα γνωστό στις ευρωπαϊκές δυνάμεις, η Τσεχοσλοβακία ήταν μια επιτυχημένη δημοκρατία και μια βιομηχανική δύναμη. Είχε την καλύτερη βιομηχανία όπλων στην Ευρώπη και μια σειρά από οχυρώσεις βελτίωναν τη φυσική άμυνα που της πρόσφερε η οροσειρά στα σύνορά της με τη Γερμανία. Αν και στις πρωτεύουσες της Ευρώπης, οι σοφοί ηγέτες περίμεναν ότι οι Γερμανοί θα έφταναν στην Πράγα μέσα σε τρεις ημέρες, στην πραγματικότητα η Βέρμαχτ παραπαίει στα βουνά. Ο πόλεμος των Σουδητών ήταν σε εξέλιξη. Η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη στράφηκε εναντίον των επιτιθέμενων. Η Γερμανία αναγκάστηκε να μεταφέρει στρατεύματα από άλλες περιοχές και στη συνέχεια να επιστρατεύσει περισσότερους στρατιώτες. Εν μέσω ενός πολέμου με αβέβαιη έκβαση, αυτό ήταν αντιδημοφιλές. Βλέποντας την επιτυχία της τσεχοσλοβακικής αντίστασης, οι Βρετανοί και οι Γάλλοι άρχισαν να προσφέρουν βοήθεια, οικονομική και στη συνέχεια στρατιωτική. Οι Αμερικανοί βοήθησαν τους Βρετανούς να βοηθήσουν τους Τσεχοσλοβάκους. Η Γαλλία ανακατέλαβε τα εδάφη που είχε επιτρέψει στη Γερμανία να καταλάβει λίγα χρόνια νωρίτερα. Ένα χρόνο μετά τον λεγόμενο πόλεμο των Σουδητών, ο Χίτλερ αποφάσισε ότι χρειαζόταν μια γρήγορη νίκη για να εξασφαλίσει την θέση του στο εσωτερικό και να εκφοβίσει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Υπό την κάλυψη μιας άλλης επιστράτευσης, διέταξε την εισβολή στα εδάφη της Πολωνίας, στη Βαλτική. Δεν μπόρεσε όμως να κρατήσει την επιχείρηση μυστική. Οι Γερμανοί άρχισαν να διαμαρτύρονται. Οι Πολωνοί πρόλαβαν να μετακινήσουν στρατεύματα από τα ανατολικά τους σύνορα. Ο Χίτλερ αναγκάστηκε να ματαιώσει την επιχείρηση. Εν τω μεταξύ, οι Τσεχοσλοβάκοι εκμεταλλεύτηκαν το χάος για να εξαπολύσουν μια σειρά από ρίψεις αλεξιπτωτιστών πίσω από τις γερμανικές γραμμές. Οι Γερμανοί βγήκαν στους δρόμους απαιτώντας ειρήνη. Ο πόλεμος των Σουδητών είχε τελειώσει.

Σίγουρα, δεν μπορούμε να πούμε λεπτομερώς τι θα μπορούσε να είχε συμβεί. Ωστόσο, αν η Τσεχοσλοβακία είχε αντισταθεί, μπορούμε να είμαστε αρκετά σίγουροι ότι δεν θα είχε υπάρξει Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, τουλάχιστον όχι του είδους που βίωσε η Ευρώπη από τον Σεπτέμβριο του 1939.

Ένας πόλεμος κατά της Τσεχοσλοβακίας το 1938 θα ήταν πραγματικά δύσκολος για τους Γερμανούς. Ο Χίτλερ δεν μπλόφαρε, αλλά ο στρατός του δεν ήταν έτοιμος. Η διχοτόμηση της Τσεχοσλοβακίας αμαχητί έκανε τα πράγματα πολύ πιο εύκολα γι’ αυτόν. Όταν η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία, τον Σεπτέμβριο του 1939, χρησιμοποίησε τα άθικτα τάνκς της Τσεχοσλοβακίας και άλλα τσεχοσλοβακικά όπλα. Έλεγχε επίσης τους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους της Τσεχοσλοβακίας. Αν η Τσεχοσλοβακία είχε αντισταθεί, αυτό δεν θα συνέβαινε. Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι η Τσεχοσλοβακία τελικά θα ηττούνταν από τη Γερμανία, δεν υπάρχει περίπτωση η Γερμανία να ήταν σε θέση να κινηθεί τόσο γρήγορα εναντίον της Πολωνίας. Επίσης: όταν η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία, τον Σεπτέμβριο του 1939, εξαρτιόταν από τη συμμαχία της με τη Σοβιετική Ένωση, η οποία είχε σφραγιστεί εκείνον τον Αύγουστο με συμφωνίες που έμειναν στην ιστορία ως Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ. Αν η Τσεχοσλοβακία είχε αντισταθεί, θα ήταν πολύ πιο δύσκολο για τους Σοβιετικούς να επιλέξουν αυτή την πιο ενεργή μορφή κατευνασμού των Ναζί. Δεν είναι σαφές ότι η Γερμανία θα είχε τολμήσει να εισβάλει καθόλου στην Πολωνία χωρίς τη σοβιετική υποστήριξη.

Φαίνεται λοιπόν λογικό να υποθέσουμε, το λιγότερο, ότι η Γερμανία θα είχε, τουλάχιστον, επιβραδυνθεί και θα είχε στερηθεί το κύρος και την αυτοπεποίθηση που προέκυψε από τις διαδοχικές νίκες επί της Πολωνίας το 1939 και στη συνέχεια επί της Γαλλίας το 1940. Η αντίσταση της Τσεχοσλοβακίας θα είχε καταστήσει σχεδόν αδύνατο τον κατευνασμό του Χίτλερ, που μέχρι τότε αποτελούσε τη βασική τάση της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Ας εξετάσουμε τώρα μερικές από τις βαθύτερες ομοιότητες μεταξύ του 1938 και του 2022. Η σύμπτωση των δύο συναντήσεων στο Μόναχο είναι μέρος δύο μεγαλύτερων ιστοριών, που μοιάζουν ανατριχιαστικά.

Ο Πούτιν αρνήθηκε τη νομιμότητα του ουκρανικού κράτους. Αν και οι ηγέτες του είχαν εκλεγεί δημοκρατικά, ισχυρίστηκε ότι δεν είχαν δικαίωμα να κυβερνούν. Επειδή ο λαός του μιλούσε διάφορες γλώσσες, ισχυρίστηκε ότι δεν υπήρχε τέτοιο πράγμα όπως ένα ενιαίο σώμα Ουκρανών πολιτών. Ο Πούτιν υποστήριξε ότι η ίδια η Ουκρανία ήταν τεχνητή, αποτέλεσμα μιας ιστορικής καμπής που δεν έπρεπε ποτέ να είχε συμβεί, της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης. Ισχυρίστηκε ότι η ύπαρξη εθνικής μειονότητας του έδινε το δικαίωμα να παρεμβαίνει στην πολιτική της Ουκρανίας. Κάποια στιγμή, το 2021, διέταξε τον στρατό του να προετοιμαστεί για ένα αιφνίδιο χτύπημα στην Ουκρανία. Ενεργοποίησε επίσης τους πράκτορές του στο εσωτερικό της χώρας. Σε μια σειρά από ομιλίες εκείνου του Δεκεμβρίου, ο Πούτιν εύρισκε προσχήματα για μια επερχόμενη εισβολή στην Ουκρανία.

Και εδώ η αλληλουχία γεγονότων αλλάζει. Στις αρχές του 2022 συνέβη κάτι που λίγοι άνθρωποι πέρα από την Ουκρανία περίμεναν να συμβεί.

Οι ηγέτες της Ουκρανίας επέλεξαν να αντισταθούν. Αν και γενικά αναμενόταν ότι ο πρόεδρος Ζελένσκι θα διέφευγε σε μια ξένη πρωτεύουσα και θα σχημάτιζε κυβέρνηση στην εξορία, αυτός παρέμεινε στο Κίεβο. Η θέση του ήταν ισχυρότερη από ό,τι φαινόταν. Αν και ήταν ένα νέο κράτος και ελάχιστα γνωστό στις ευρωπαϊκές δυνάμεις, η Ουκρανία ήταν δημοκρατία και βιομηχανική δύναμη. Είχε μια από τις καλύτερες βιομηχανίες όπλων στην Ευρώπη και οι ηγέτες της είχαν ένα σχέδιο για να επιτρέψουν στις ρωσικές δυνάμεις να διεισδύσουν και στη συνέχεια να τις περικυκλώσουν και να τις καταστρέψουν. Αν και τα σοφά κεφάλια στη Μόσχα και την Ουάσιγκτον περίμεναν ότι οι Ρώσοι θα έφταναν στο Κίεβο μέσα σε τρεις ημέρες, στην πραγματικότητα οι Ρώσοι ηττήθηκαν στο Χάρκοβο και στο Κίεβο, παρότι σημείωσαν σημαντικά κέρδη στα νοτιοανατολικά. Μέχρι το τέλος του 2022, η Ουκρανία είχε πάρει πίσω περίπου τα μισά εδάφη που είχε καταλάβει η Ρωσία τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου. Η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη στράφηκε εναντίον των επιτιθέμενων. Ο κατευνασμός της Ρωσίας έγινε δύσκολος. Η Ρωσία αναγκάστηκε να φέρει στρατεύματα από άλλες περιοχές και στη συνέχεια να ζητήσει βοήθεια από την Κίνα, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα.

Χωρίς πλάγιους χαρακτήρες αυτή τη φορά: έτσι ακριβώς συνέβη. Και αυτά τα γεγονότα μας δίνουν μια αίσθηση του τι έχουμε να χάσουμε.

Τρία χρόνια μετά, η έκβαση του πολέμου παραμένει αβέβαιη. Το βέβαιο είναι ότι δεν ξεκίνησε ένας ευρύτερος πόλεμος. Η Ουκρανία κατέστρεψε μεγάλο μέρος των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων και απομάκρυνε τα ρωσικά στρατεύματα από τα σύνορα του ΝΑΤΟ. Με κάποια βοήθεια από τους συμμάχους, στην πραγματικότητα εκπληρώνει ολόκληρη την αποστολή του ΝΑΤΟ με τις δικές της ένοπλες δυνάμεις και χωρίς να είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Έμμεσα αλλά ουσιαστικά, η Ουκρανία συνέβαλε στην πτώση του Άσαντ στη Συρία, απομακρύνοντας τις ρωσικές αεροπορικές και άλλες δυνάμεις.

Η Ουκρανία επίσης, αντιστεκόμενη, έκανε λιγότερο πιθανούς άλλους επιθετικούς πολέμους. Αν και αυτό πέρασε σε μεγάλο βαθμό απαρατήρητο, οι Ουκρανοί συγκράτησαν επίσης τη διάδοση των πυρηνικών όπλων. Η Ρωσία χρησιμοποίησε πυρηνικές μπλόφες καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου. Αγνοώντας τις και αντιστεκόμενη σε μια συμβατική εισβολή με συμβατική ισχύ, η Ουκρανία διαμήνυσε στον κόσμο ότι τα πυρηνικά όπλα δεν ήταν απαραίτητα για να αντισταθεί κανείς σε μια πυρηνική δύναμη. Αυτό, όπως και τόσα άλλα, εξαρτιόταν από τη συνεχή ικανότητα της Ουκρανίας να πολεμά.

Παρόλο που ποτέ δεν μπορεί κανείς να είναι σίγουρος για το πού ακριβώς οδηγεί ένα παράδειγμα αντίθετο με τα γεγονότα, τα γεγονότα στην Τσεχοσλοβακία, το 1938, βοηθούν να αποσαφηνιστεί το διακύβευμα του πολέμου στην Ουκρανία. Στην πρώτη περίπτωση, μια αλληλουχία γεγονότων οδήγησε σε παγκόσμιο πόλεμο, επειδή οι αχρείαστες παραχωρήσεις προς τον Χίτλερ δημιούργησαν ευκαιρίες που διαφορετικά δεν θα είχε. Οι Τσεχοσλοβάκοι, βέβαια, δεν ήταν οι κύριοι υπεύθυνοι. Αν η Βρετανία και η Γαλλία δεν είχαν συμπράξει με την Ιταλία και τη Γερμανία στη συμφωνία του Μονάχου, θα ήταν πολύ πιο εύκολο για την Τσεχοσλοβακία να αντισταθεί. Κατά την άποψή μου, η Τσεχοσλοβακία θα μπορούσε να το είχε κάνει, και με τον τρόπο αυτό θα είχε αποτρέψει έναν παγκόσμιο πόλεμο. Αλλά είναι σημαντικό να δούμε ότι και οι μεγάλες δυνάμεις φέρουν ευθύνη.

Αν η Τσεχοσλοβακία είχε ενεργήσει για να αποτρέψει έναν παγκόσμιο πόλεμο, είναι πολύ απίθανο η φαντασία οποιουδήποτε να είχε φτάσει τόσο μακριά. Είναι πολύ απίθανο ότι κάποιος θα είχε ευχαριστήσει τους Τσεχοσλοβάκους για την αποτροπή αυτού που δεν συνέβη. Η ιστορία θα είχε καταγράψει αντ’ αυτού έναν πόλεμο στη Σουδητία, ή έναν πόλεμο της Κεντρικής Ευρώπης, ή κάτι παρόμοιο. Αυτό αξίζει να το έχουμε κατά νου. Δεν εκτιμούμε αυτό που απέτρεψαν οι Ουκρανοί. Μας λείπει η φαντασία, ή ίσως η γενναιοδωρία, που χρειάζεται για να δούμε τα δικά μας συμφέροντα.

Υποθέτω πως κανείς, από το ύψος του μεγαλείου των Μασκ-Τραμπ, δεν σκέφτεται τι θα είχε συμβεί αν η Ουκρανία δεν είχε αντισταθεί, ή τι θα συμβεί αν η αμερικανική πολιτική καταστήσει αδύνατη αυτή την αντίσταση. Για κάποιον λόγο, οι περισσότεροι από τους υψηλόβαθμους αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ έχουν υιοθετήσει κάτι που μοιάζει με την άποψη της Ρωσίας για τον πόλεμο. Αλλά η Ρωσία μπορεί να κερδίσει μόνο αν κατευναστεί, δηλαδή αν βοηθηθεί. Τρία χρόνια μετά, οι Αμερικανοί φαίνεται να σπεύδουν να κατευνάσουν στο Μόναχο τον επιτιθέμενο. (Εκτός από τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, το αεροπλάνο του οποίου, όπως αναφέρεται, είχε μηχανικό πρόβλημα).

Ένας τρόπος για να εξετάσει κανείς την τρέχουσα κατάσταση είναι ο εξής: οι Ουκρανοί μας έχουν κρατήσει σε ένα είδος 1938 σε αναστολή, ένα 1938 που διαρκεί τρία χρόνια. Το 1938 δεν ήταν καθόλου ιδανικό, αλλά ήταν πολύ καλύτερο από το 1939 και τον παγκόσμιο πόλεμο. Αντιστεκόμενοι, μόνοι ουσιαστικά, οι Ουκρανοί δημιούργησαν μια αλληλουχία γεγονότων που διαφορετικά δεν θα υπήρχε. Εμείς οι υπόλοιποι, αν και ζούμε σε αυτήν τη αλληλουχία, δεν έχουμε κάνει πολλά για να την αξίζουμε.

Όποια κι αν είναι τα υπόλοιπα κίνητρα της κυβέρνησης Τραμπ για τον κατευνασμό της Ρωσίας, η έλλειψη σωστής εκτίμησης είναι ένα από αυτά. Ο ίδιος ο Τραμπ, ο αντιπρόεδρός του, ο άνθρωπος που κατέχει την εξουσία (ο Μασκ) και γενικότερα το περιβάλλον τους τείνουν να αντιμετωπίζουν την Ουκρανία ως ένα είδος ερεθισμού, ως πρόβλημα και όχι ως λύση. Απέχουν πολύ από το να κατανοήσουν ότι η Ουκρανία έχει συγκρατήσει το χάος και τον πόλεμο πολύ πέρα από τα σύνορά της. Ή, ίσως, σε ορισμένες περιπτώσεις, να κατηγορούν την Ουκρανία γι’ αυτό ακριβώς το επίτευγμα, επειδή αυτό που θέλουν είναι πόλεμος και χάος.

Όπως και να έχει, η πολιτική του Τραμπ, τουλάχιστον τις τελευταίες ημέρες, είναι ένας αγώνας δρόμου προς τον κατευνασμό. Προσπάθησε να παρουσιάσει ως κάτι φυσιολογικό το να μιλάει με τον Πούτιν. Η κυβέρνησή του έχει πει δημοσίως τι πρέπει να κάνει η Ουκρανία. Και, πάλι, ανεξάρτητα από τα κίνητρα, η επιχειρησιακή λογική είναι αυτή του κατευνασμού: παραχώρηση γης στον επιτιθέμενο, μείωση της κυριαρχίας της χώρας που δέχεται επίθεση.

Η ιστορία μπορεί να μας βοηθήσει να θυμόμαστε ορισμένα υποδείγματα αιτιακών αλληλουχιών. Μπορεί επίσης, ίσως πιο σημαντικό, να μας υπενθυμίσει ότι πολλά πράγματα είναι πιθανά, συμπεριλαμβανομένων πραγμάτων που, καλώς ή κακώς, δεν συνέβησαν στην πραγματικότητα. Από τις αποφάσεις μερικών ανθρώπων σε μια κρίσιμη στιγμή μπορεί να εξαρτάται το πέρασμα από μια αλυσίδα γεγονότων σε μια άλλη.

Οποιαδήποτε ειρωνεία θα χαθεί από τους Αμερικανούς και Ρώσους διαπραγματευτές στο Μόναχο. Οι Ρώσοι διπλωμάτες έχουν εκπαιδευτεί να πιστεύουν ότι το 1938 στρεφόταν κατά της Σοβιετικής Ένωσης και, συνεπώς, αυτοί ήταν τα πραγματικά θύματα – κάτι που αποτελεί λίγο πολύ την πουτινική ερμηνεία της ιστορίας γενικά. Λυπάμαι που το λέω, αλλά οι άνθρωποι που καθοδηγούν την αμερικανική ομάδα είναι απίθανο να γνωρίζουν τι συνέβη στο Μόναχο τον Σεπτέμβριο του 1938.

Αλλά δεν χρειάζεται κανείς την ειρωνεία, ούτε καν την ιστορία, για να δει το ουσιαστικά λογικό πρόβλημα του κατευνασμού του Πούτιν τώρα.

Η Ρωσία είναι ο επιτιθέμενος. Η Ρωσία λέει ανοιχτά ότι οι πολεμικοί της στόχοι επεκτείνονται πολύ πέρα από αυτό που έχει επιτύχει μέχρι τώρα. Η Ρωσία έχει συμφέρον από μια ανάπαυλα του πολέμου επειδή τα πάει άσχημα και επειδή οι ηγέτες της πιστεύουν, εύλογα, ότι μια κατάπαυση του πυρός θα θέσει τέλος στην υποστήριξη των ΗΠΑ προς την Ουκρανία, θα αποσπάσει την προσοχή των Ευρωπαίων και θα δυσκολέψει την Ουκρανία να κινητοποιήσει για δεύτερη φορά τον πληθυσμό και τους πόρους της για ένα επόμενο ρωσικό χτύπημα. Η Ρωσία έχει επίσης φυσικά συμφέρον από τους Αμερικανούς ηγέτες να της παραχωρήσουν ουκρανικά εδάφη, συμπεριλαμβανομένων εδαφών τα οποία δεν κατέχει καν. Αυτό δημιουργεί ένα προηγούμενο ότι το διεθνές δίκαιο δεν έχει καμιά σημασία και/ή ότι η Ουκρανία δεν είναι ένα νόμιμο κράτος που προστατεύεται από το δίκαιο αυτό.

Ο κατευνασμός της Ρωσίας, αν οδηγήσει σε ρωσική νίκη τώρα ή αργότερα, θα μπορούσε κάλλιστα να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για έναν παγκόσμιο πόλεμο. Μια Ρωσία που θα καταστρέψει την Ουκρανία, εκ των πραγμάτων με την αμερικανική βοήθεια, θα γίνει μια πολύ διαφορετική χώρα. Οι ουκρανικοί πόροι, όπως οι πόροι της Τσεχοσλοβακίας το 1938, θα έκαναν τον επιτιθέμενο μια πολύ ισχυρότερη δύναμη. Αυτό είναι ένα ενοχλητικό στοιχείο, το οποίο όμως πρέπει να ληφθεί υπόψη. Η Ουκρανία διαθέτει τον καλύτερο στρατό στην Ευρώπη και τον πιο σκληροτράχηλο. Είναι η μόνη χώρα της Δύσης που έχει διεξαγάγει έναν μείζονα πόλεμο σε αυτή τη δεκαετία. Καινοτομεί ταχύτερα από ό,τι μπορούν να αντιγράψουν οι άλλοι. Όλα αυτά, και η γεωργία, και ο ορυκτός πλούτος, και τα λιμάνια, μπορεί να τα καρπωθεί η Ρωσία. Και τότε, μετά από κάποιο χρονικό διάστημα βέβαια, η Ευρώπη θα βρεθεί μπροστά σε μια πολύ πιο ισχυρή χώρα, μια χώρα φτιαγμένη για πόλεμο, μια χώρα της οποίας οι ηγέτες πιστεύουν ότι ο πόλεμος έχει αποτέλεσμα.

Μια ρωσική νίκη, ειδικά μια νίκη που θα καταστεί δυνατή από την αμερικανική διπλωματία, ανοίγει τον κόσμο όχι μόνο σε περαιτέρω ρωσική επιθετικότητα στην Ευρώπη, αλλά και σε επιθετικούς πολέμους παντού. Σημαίνει επίσης, σχεδόν βέβαια, την διάδοση των πυρηνικών όπλων, αφού οι μελλοντικοί επιτιθέμενοι και εκείνοι που τους φοβούνται θα διδαχθούν αμφότεροι ότι τα πυρηνικά όπλα είναι απαραίτητα.

Ο Τίμοθυ Σνάιντερ είναι ιστορικός με αντικείμενο τη σύγχρονη ιστορία. Πολλά βιβλία του κυκλοφορούν και στα ελληνικά. Ανάμεσά τους τα: "ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΤΥΡΑΝΝΙΑ- 20 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ",  "ΑΙΜΑΤΟΒΑΜΜΕΝΕΣ ΧΩΡΕΣ- Η ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑΞΥ ΧΙΤΛΕΡ ΚΑΙ ΣΤΑΛΙΝ",  "Ο ΔΡΟΜΟΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΝΕΛΕΥΘΕΡΙΑ- ΡΩΣΙΑ - ΕΥΡΩΠΗ - ΑΜΕΡΙΚΗ"