"Κάθε κοινωνία επινοεί ένα ιδεολογικό αφήγημα για να αιτιολογήσει τις ανισότητές της"

Συνέντευξη Τόμας Πικέτι

Κληρονομιά για όλους, υψηλή φορολόγηση των μεγαλοεισοδηματιών και των μεγαλοϊδιοκτητών, συνδιαχείριση των επιχειρήσεων: στο νέο του βιβλίο «Κεφάλαιο και ιδεολογία», που κυκλοφόρησε πριν τρεις μέρες στη Γαλλία, ο γνωστότερος διεθνώς, χάρη στο έργο του «Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα», γάλλος οικονομολόγος επιτίθεται στο δόγμα της ιδιοκτησίας προκειμένου να αντιστρέψει την εκρηκτική άνοδο των ανισοτήτων. Μια άποψη ανατρεπτική.
Πώς να γράψει κανείς τη συνέχεια ενός μπεστ-σέλερ με θέμα την έκρηξη των κοινωνικών ανισοτήτων που πούλησε 2,5 εκατομμύρια αντίτυπα σ’ ολόκληρο τον κόσμο; Μετά την επιτυχία του βιβλίου του «Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα», που κυκλοφόρησε το 2013 (εκδόσεις Le Seuil) και τις διαλέξεις που έδωσε στα τέσσερα σημεία της γης, ο Τομά Πικετί επέστρεψε στο λιλιπούτειο γραφείο του της Σχολής Οικονομικών Επιστημών του Παρισιού για να γράψει, από τον Μάιο του 2018 ως τον Μάιο του 2019, 1200 σελίδες για τον τρόπο με τον οποίο οι ιδεολογίες αιτιολογούν από παλαιοτάτων ετών αυτές τις ανισότητες.
Ο Τομά Πικετί είναι ένας άνθρωπος των αριθμών που πιστεύω ακράδαντα στον αντίκτυπο τον οποίο έχουν οι ιδέες. Ένας οικονομολόγος που δουλεύει με όχημα την ιστορία. Με το «Κεφάλαιο και Ιδεολογία» (εκδόσεις Le Seuil) που έκανε την εμφάνισή του στις προθήκες των βιβλιοπωλείων την περασμένη Πέμπτη, επιχειρεί να καταδείξει πως τα καθεστώτα που υποθάλπουν τις κοινωνικές ανισότητες, όπως αυτό που διέπει σήμερα τις ζωές μας, δεν είναι μη αναστρέψιμα, και ότι οι κοινωνικές ανισότητες όχι μόνο δεν είναι φυσιολογικές, αλλά κατά τον 21ο αιώνα οικοδομούνται με γνώμονα ένα «αφήγημα που υμνεί την ιδιοκτησία, την επιχειρηματικότητα και την αξιοκρατία». Γιατί, λοιπόν, να μην αλλάξουμε αφήγημα, να μην ανατρέψουμε τις συγκεκριμένες αξίες; Αυτό ακριβώς προτείνει ο οικονομολόγος στο τελευταίο, προγραμματικού χαρακτήρα, τμήμα του έργου του. Να μην στεκόμαστε στον Τραμπ ή στους οπαδούς του Brexit, να μην αναλισκόμαστε σε καταγγελίες των παραγώγων του λαϊκισμού που αποτελούν απειλή για τη σοσιαλδημοκρατία, αλλά να αναλάβουμε την οικοδόμηση εκ θεμελίων μιας κοινωνίας δικαιότερης απορρίπτοντας την «θρησκευτική σχεδόν αγιοποίηση της ιδιοκτησίας» που διαπνέει τις σημερινές κοινωνίες. Καλεί όλους όσους τον διαβάζουν να πιστέψουν και πάλι στην σοσιαλιστική ουτοπία. Υπάρχει τέτοια πιθανότητα; Ο ίδιος πιστεύει πως ναι και, οπλισμένος με αθεράπευτη αισιοδοξία, παραδίδει στη διορατικότητα των πολιτών το κολοσσιαίο έργο της ιδεολογικής αναθεμελίωσης των ανισοτήτων.

Τη συνέντευξη πήρε η Σονιά Φορ

Οι 1200 σελίδες του βιβλίου σας –μιας έρευνας, ουσιαστικά, για τις κοινωνικές ανισότητες– συνοψίζονται σε μια φράση στην πρόλογό σας: η ανισότητα δεν είναι οικονομική ή τεχνολογική, αλλά ιδεολογική και πολιτική. Τι ακριβώς εννοείτε;
Αυτό που επιχειρώ να καταδείξω στο βιβλίο είναι ότι η ανισότητα είναι πάντοτε ένα αρχιτεκτόνημα πολιτικό και ιδεολογικό, και ότι τα οικοδομήματα του παρόντος είναι εξίσου σαθρά μ’ εκείνα του παρελθόντος. Ζούμε σήμερα με την εντύπωση ότι οι ανισότητες του παρελθόντος είχαν τις ρίζες τους στον δεσποτισμό, την αυθαιρεσία, και ότι η κινητικότητα, οι δημοκρατικές αξίες του παρόντος τις έχουν καταστήσει δίκαιες και αιτιολογημένες. Ωστόσο, η οπτική αυτή δεν ευσταθεί, είναι κατασκεύασμα των ελίτ που πρεσβεύουν ότι οι ανισότητες είναι φυσιολογικές, δεν μπορούν να αλλάξουν και, αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα είχε ως επακόλουθο ανυπολόγιστες καταστροφές. Στην πραγματικότητα, κάθε κοινωνία ανθρώπων πρέπει να επινοήσει ένα ιδεολογικό αφήγημα για να αιτιολογήσει τις ανισότητές της, οι οποίες ουδέποτε είναι φυσιολογικές. Η αιτιολόγησή τους στις μέρες μας έχει να κάνει με την ιδιοκτησία, την επιχειρηματικότητα και την αξιοκρατία. Η σύγχρονη ανισότητα, όπως υποστηρίζουν, είναι αιτιολογημένη, αφού θεωρητικά καθένας από μας έχει τις ίδιες ευκαιρίες πρόσβασης στην αγορά και στην ιδιοκτησία. Το πρόβλημα είναι ότι, με την άνοδο των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων σχεδόν σε κάθε γωνιά της γης από τη δεκαετία ’80-’90, η αιτιολόγηση αυτή γίνεται ολοένα και πιο σαθρή.

Αγιοποίηση της ιδιοκτησίας
Ένας από τους θεμέλιους λίθους του αφηγήματος που εκτινάσσει στα ύψη τις κοινωνικές ανισότητας είναι, κατά τη γνώμη σας, η αγιοποίηση της ιδιοκτησίας…
Παρατηρούμε πλέον απόπειρες αγιοποίησης της ιδιοκτησίας που, πολλές φορές, θυμίζουν τις ακραίες ανισότητες άλλων αιώνων. Κατά τον 19ο αιώνα, για παράδειγμα, μετά την κατάργηση της δουλείας, θεωρητικοί όπως ο Τοκβίλ υποστήριξαν ότι έπρεπε να αποζημιωθούν οι γαιοκτήμονες, αλλά όχι οι σκλάβοι που δούλευαν επί αιώνες χωρίς να αμείβονται! Το επιχείρημά τους ήταν αδιάβλητο: αν δεν δινόταν αποζημίωση, πώς θα εξηγούσαν στους ανθρώπους ότι έπρεπε να απαρνηθούν την πατρογονική κληρονομία που απέκτησαν εκείνη την εποχή με νόμιμο τρόπο; Πώς έπρεπε να αντιμετωπιστεί εκείνος που, έχοντας πουλήσει προ ετών τους σκλάβους του, είχε πλέον στην κατοχή του ακίνητα ή χρηματική περιουσία; Αυτός ο σχεδόν θρησκευτικός καθαγιασμός της ιδιοκτησίας, αυτός ο φόβος του κενού, τη στιγμή που τίθενται εν αμφιβόλω οι αρχές της ιδιοκτησίας, έκανε τους ανθρώπους να υιοθετούν οιονδήποτε κανόνα δικαίου ρύθμιζε στο παρελθόν την ιδιοκτησία ως θεμελιωδώς δίκαιο και αδύνατο να αμφισβητηθεί. Το ίδιο ισχύει στις μέρες με τους πολυδισεκατομμυριούχους, όποιος κι αν είναι ο αριθμός των μηδενικών που σέρνουν πίσω τους. Πριν δεκαπέντε χρόνια, η ατομική περιουσία δικαιολογείτο ως το πόσον των δέκα δισεκατομμυρίων, σήμερα όμως μπορεί να φθάνει και τα εκατό δισεκατομμύρια…

Βρισκόμαστε, λοιπόν, σε καθεστώς αγιοποίησης της ιδιοκτησίας…

Ο φόβος αυτός μπορεί να μας αποτρέψει από την αντιμετώπιση εξαιρετικά σημαντικών προβλημάτων, όπως η υπερθέρμανση του πλανήτη, κι ακόμη περισσότερο να μας απομακρύνει από την υιοθέτηση ενός οικονομικού συστήματος που θα είναι αποδεκτό από τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών. Αυτή η προσήλωση στην αγιοποίηση της ιδιοκτησίας σαν κάτι που είναι αδύνατον να ξεπεραστεί αποτελεί κίνδυνο για τις κοινωνίες των ανθρώπων. Στη δεκαετία του ’80, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία αντάλλαξαν εν μια νυκτί το σύστημα που πριμοδοτούσε τις ιδιωτικοποιήσεις και την αύξηση της κρατικής περιουσίας ως μοναδικό τρόπο υπέρβασης του καπιταλισμού με… το τίποτα! Η ξαφνική μεταστροφή προς την απόλυτη φιλελευθεροποίηση της κίνησης κεφαλαίων, σε συνδυασμό με την πτώση του τείχους του Βερολίνου και το τέλος του υπαρκτού σοσιαλισμού έβαλε μια για πάντα στο περιθώριο τις απόπειρες επανεξέτασης του θεσμού της ιδιοκτησίας.

Πέρα από την ιδέα του συλλογικού βασικού εισοδήματος
Η ιστορία των ανισοτήτων, όπως την ιχνηλατείτε στο βιβλίο σας, δείχνει ωστόσο πως, σε κάποιες περιόδους, οι άνθρωποι τόλμησαν να θέσουν σε αμφισβήτηση τις αρχές της ιδιοκτησίας…
Η ιστορία καταδεικνύει πως οι κρατούσες ιδεολογίες τίθενται κάποτε σε αμφισβήτηση, προκειμένου να αντικατασταθούν με κάτι καινούργιο. Στο παρελθόν, ο καθαγιασμός της ιδιοκτησίας ξεπεράστηκε πολλές φορές. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, χρειάστηκε να γίνουν επενδύσεις σε έργα υποδομής. Χώρες όπως η Γερμανία και η Ιαπωνία υιοθέτησαν συστήματα κλιμακωτής φορολόγησης της ιδιοκτησίας, συντελώντας έτσι στη μείωση με πολύ γοργό ρυθμό του δημόσιου χρέους και στην επανεκκίνηση της οικονομίας. Αυτά τα επιτυχημένα παραδείγματα, χάρη στα οποία επιτεύχθηκε η μεταπολεμική ανάπτυξη, αποδεικνύουν πως η ισότητα και η επένδυση στην εκπαίδευση είναι πολύ πιο πρόσφορα μέσα για την κατάκτηση της συλλογικής ευημερίας απ’ ότι ο καθαγιασμός της ιδιοκτησίας και της ανισότητας. Δυστυχώς, οι περιπτώσεις αυτές λησμονήθηκαν. Στα καθεστώτα που πρεσβεύουν την ανισότητα, τίποτα δεν είναι τυχαίο. Θέλω να πιστεύω πως η απόπειρα ανατροπής της ιδιοκτησίας και του καπιταλισμού έχει ξεκινήσει ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Στο διάστημα αυτό, γνώρισε περιόδους επιτάχυνσης, παύσης, αν όχι και ύφεσης κατά τη δεκαετία ’80-’90. Είναι όμως στο χέρι μας να ξαναπιάσουμε το νήμα της ιστορίας. Τίποτα δεν είναι προκαθορισμένο, καθένας μπορεί να βάλει σήμερα τα δικά του στοιχήματα. Η υπέρβαση της ατομικής ιδιοκτησίας δεν εμπεριέχει κανενός είδους ουτοπία και εγγράφεται ως λογική συνέχεια για την οικοδόμηση μιας πιο δίκαιης κοινωνίας.

Ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι το κεφάλαιο δεν θα παραμείνει για πάντα στα ίδια χέρια;

Η απάντηση είναι η θεσμοθέτηση προσωρινής ιδιοκτησίας: δεν είναι δυνατόν το κεφάλαιο να συσσωρεύεται στα θησαυροφυλάκια των ίδιων προσώπων εις τους αιώνας των αιώνων. Αυτό που προτείνω είναι ότι, από ένα σημείο και πέρα, καθένας από μας πρέπει να αποδίδει στους πολλούς ένα μέρος των κεκτημένων του. Έχω κατά νου μια φορολόγηση της ιδιοκτησίας με βάση μια μεγάλη κλίμακα: ο φόρος θα είναι μηδαμινός (ας πούμε, 0,1%) για όσους διαθέτουν 100 000 ή 200 000 ευρώ (τρεις φορές μικρότερος από τον ισχύοντα φόρο ιδιοκτησίας), αλλά θα ανέρχεται ως το 90 % για όσους ξεπερνούν κατά 10.000 φορές τη μέση περιουσία, δηλαδή πάνω από δύο δισεκατομμύρια ευρώ. Σ’ ένα τέτοιο σύστημα, οι δισεκατομμυριούχοι θα εξαφανίζονταν εκ των πραγμάτων. Αλλά η μικρή ατομική ιδιοκτησία θα διατηρείτο αλώβητη, όπως άλλωστε και η επιχειρηματικότητα. Γιατί η εντύπωση ότι οι επιχειρηματίες πρέπει οπωσδήποτε να είναι δισεκατομμυριούχοι είναι ένας μύθος που στερείται κάθε λογικής, αλλά στον οποίο στηρίζεται εν μέρει το δόγμα μας για την ατομική ιδιοκτησία. Στην πραγματικότητα, οι επιχειρηματίες που διαθέτουν καινοτόμες ιδέες δεν αποκτούν σχεδόν ποτέ περιουσία, και η δυναμική της οικονομίας συντηρείται απ’ αυτές ακριβώς της μικρές επιτυχίες των μικρών επιχειρήσεων. Το μοντέλο συγκέντρωσης κεφαλαίου στα χέρια λίγων ατόμων ούτε αποτελεσματικό είναι ούτε, βεβαίως, αναντικατάστατο.

Εγκαταλείπουμε, λοιπόν, την ιδέα του συλλογικού βασικού εισοδήματος;

Όχι, αλλά προχωρούμε πέρα απ’ αυτήν. Το συλλογικό ή βασικό εισόδημα είναι πολύ χρήσιμη έννοια, την οποία υποστηρίζω. Αλλά αν θέλουμε να ξεπεράσουμε το θέμα της ιδιοκτησίας και του καπιταλισμού, πρέπει να προχωρήσουμε πέρα από το θέμα του εισοδήματος. Η ιδιοκτησία είναι συνώνυμη της οικονομικής ισχύος. Σημαίνει να μπορείς να συμμετάσχεις στην διοίκηση των επιχειρήσεων, να επενδύεις στα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας για κάποιους, σημαίνει να μην είσαι υποχρεωμένος να πληρώνεις μια ζωή νοίκι στα παιδιά των ιδιοκτητών επειδή οι δικοί σου γονείς ήταν νοικάρηδες… Το εισόδημα είναι σημαντικό, βέβαια, αλλά, αν μέναμε μόνο σ’ αυτό, το όραμά μας για κοινωνική δικαιοσύνη θα ήταν πολύ φτηνό. Άλλωστε, η ιδέα να δωρίζεται μέρος του κεφαλαίου είναι πολύ παλιά υπόθεση. Δεν επινοώ κάτι καινούργιο, απλώς προσπαθώ να ξαναφέρω στο προσκήνιο ιδέες που μπορούν να ιδωθούν με ευρύτερη οπτική. Την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης, ο Τόμας Πέιν πρότεινε την επιβολή φόρου κληρονομίας, που θα υποχρέωνε τους διαδόχους στη δωρεά εκτάσεων. Ο Άγγλος οικονομολόγος Άντονι Μπ. Άτκινσον πρέσβευε κι αυτός, πριν μερικά χρόνια, τη θέσπιση ενός παγκόσμιου κληροδοτήματος για όλους στα 25 τους χρόνια. Εγώ προτείνω κάτι πιο φιλόδοξο το οποίο, εκτός από τον φόρο κληρονομίας, περιλαμβάνει έναν ετήσιο φόρο επί της ατομικής περιουσίας, πράγμα που θα μας επέτρεπε να φτάσουμε σε πολύ υψηλότερα επίπεδα. Συγκεκριμένα, ενώ ο Άτκινσον έκανε λόγο για μια πριμοδότηση της νεαρών ενηλίκων με δέκα χιλιάδες ευρώ, μ’ αυτό το σύστημα κάθε νέος θα λάμβανε έως και 120.00ο ευρώ. Στην πραγματικότητα, η πρότασή μου θα μπορούσε να ονομαστεί “κληρονομιά για όλους”.

“Κληρονομιά για όλους”

“Κληρονομιά για όλους”: κάπως δημαγωγικό δεν ακούγεται;

Η ισότητα στην κληρονομιά δεν έχει τίποτα το δημαγωγικό, όπως δεν έχει η ισότητα στην εκπαίδευση. Ζούμε σε μια κοινωνία όπου περίπου το 50% δεν κληρονομεί απολύτως τίποτα – το ήμισυ των φτωχότερων συμπολιτών μας κληρονομεί 5000 ή 10000 ευρώ, κι αυτά πολύ αργά στη ζωή τους. Αυτό αποτελεί και τη μεγαλύτερη τροχοπέδη των σοσιαλδημοκρατιών μέχρι σήμερα: στο ισχύον σύστημα, το 50% των φτωχότερων δεν έχει απολύτως καμιά περιουσία, κι αυτό αφορά όλες τις ηλικιακές ομάδες και συμβαίνει ανέκαθεν. Ουδέποτε στην ιστορία το 50% των λιγότερο προνομιούχων δεν κατείχε ποσοστό πάνω από 10 % του κεφαλαίου. Προτείνω την κοινωνικοποίηση της κληρονομίας, ώστε όλοι να απολαμβάνουν τα προνόμιά της στα 25 αντί για τα 50 τους χρόνια. Μια διαδικασία κατά την οποία η κατανομή της περιουσίας θα αναδιαρθρωθεί, καθώς και η οικονομική δύναμη που τη συνοδεύει. Σήμερα, το ιδιοκτησιακό καθεστώς είναι απαρχαιωμένο κι έτσι, όταν μια κυβέρνηση μειώνει τη φορολογία, στην ουσία κάνει ένα φορολογικό δωράκι στους εύπορους εβδομηντάρηδες… Όπως και να το κάνουμε, αποτελεί μια πολιτική επιλογή απίστευτη. Η θέσπιση κοινωνικής και προσωρινής περιουσίας θα μας επέτρεπε να ξεπεράσουμε το ισχύον καθεστώς των μεγαλοϊδιοκτητών. Δεν αφορά την κατάργηση κάθε μορφής ιδιοκτησίας – η μικρή ατομική ιδιοκτησία θα παρέμενε αλώβητη, θα υπήρχαν μάλιστα και μερικοί πλούσιοι με περιουσίες κάποιων εκατομμυρίων ευρώ – αλλά η ιδιοκτησία θα παρέμενε σε λογικό πλαίσιο, στα όρια σεβασμού του δημοσίου συμφέροντος.

Παρόμοια αναδιάρθρωση της ιδιοκτησίας, όπως αυτή που προτείνετε, δεν έχει γίνει ποτέ στο παρελθόν…
Δεν συμφωνώ. Κατά τον 20ο αιώνα, πολλές χώρες υιοθέτησαν σύστημα κλιμακωτής φορολόγησης, που ξεπερνούσε το 70%, για τα εισοδήματα και την κληρονομιά. Στις ΗΠΑ, επί παραδείγματι, οι φόροι στα υψηλότερα εισοδήματα έφθαναν ως το 80%, ακόμη και 90%, χωρίς αυτό να αποτελεί τροχοπέδη στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας. Πρέπει να βαδίσουμε ξανά σ’ αυτόν τον δρόμο, στον οποίο πολλές χώρες έστρεψαν τα νώτα τους από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, και ιδιαίτερα μετά την πτώση του κομμουνισμού. Κανείς δεν γνώριζε τι έπρεπε να γίνει για να περάσουμε στο επόμενο στάδιο, με τις νέες προκλήσεις όπως, για παράδειγμα, η ενίσχυση του τριτογενούς τομέα της οικονομίας στην εκπαίδευση. Ένα ακόμη νέο στοιχείο είναι πως, για πρώτη φορά εδώ και λίγο καιρό, υπάρχουν στις πολιτικές μας κοινότητες ομάδες ανθρώπων που, ακολουθώντας διαφορετικές από μας θρησκευτικές παραδόσεις, βασίζονται στις αρχές της ισότιμης συνύπαρξης. Κάτι που δεν είχε συμβεί ποτέ ως τις δεκαετίες του ’60 κα του ’70. Πρωτύτερα, οι μόνες σχέσεις που είχαν με τον υπόλοιπο κόσμο ήταν στη βάση της αποικιοκρατίας. Στην Αλγερία της δεκαετίας του ’50, το 90% των κονδυλίων για την εκπαίδευση αφορούσε μόνο τους αποικιοκράτες, οι οποίοι δεν αντιπροσώπευαν παρά το 10% του πληθυσμού. Άλλωστε, η Αλγερία μαζί με την Νότιο Αφρική κατέχουν παγκοσμίως τα σκήπτρα των κοινωνικών ανισοτήτων.

Σοσιαλδημοκρατία και καπιταλισμός
Σ’ αυτόν τον μετακομμουνιστικό, υπερκαπιταλιστικό κόσμο, διακρίνετε όμως και την αποτυχία της σοσιαλδημοκρατίας να προτείνει ένα νέο αφήγημα για την ισότητα…

Κατά την τριακονταετία 1950-1980, πιστέψαμε ότι το όραμα της σοσιαλδημοκρατίας είχε σωθεί χάρη στον περιορισμό στην κίνηση κεφαλαίων και στο Κοινωνικό Κράτος, που είχε οικοδομηθεί κατά το πρότυπο του Εθνικού Κράτους. Ωστόσο, από τη στιγμή που άρθηκε κάθε περιορισμός στην κίνηση κεφαλαίων κατά τη δεκαετία του ’90, δίχως να γνωρίζουμε ποιος κατείχε τι, βρεθήκαμε σε μια κατάσταση παρόμοια μ’ εκείνη που αντιμετώπισαν οι σοσιαλδημοκράτες του Μεσοπολέμου: δεν διαθέταμε πλέον μέσα για τη ρύθμιση του παγκόσμιου καπιταλισμού γιατί κανείς δεν μας τα είχε δώσει. Στις Πηγές του Ολοκληρωτισμού, η Χάνα Άρεντ υποστηρίζει ότι τη μεγαλύτερη αδυναμία των Γερμανών, Γάλλων, Βρετανών σοσιαλδημοκρατών του Μεσοπολέμου αποτελούσε το γεγονός πως ήταν μόνο κατ’ επίφαση διεθνιστές. Δεν είχαν καταλάβει ότι, προκειμένου να ελέγξουν την οικονομία ενός Διεθνούς (παγκοσμιοποιημένου) Κράτους και την έκρηξη του παγκόσμιου καπιταλισμού, τα κράτη είχαν ανάγκη από νέους υπερεθνικούς πολιτικούς σχηματισμούς. Δεν είχαν κανένα ρεαλιστικό σχέδιο για να ξεπεράσουν τα “σύνορα” του Εθνικού Κράτους, τη στιγμή που, απέναντί τους, η Σοβιετική Ένωση σφυρηλατούσε το σχέδιο ενός παγκόσμιου ή, τουλάχιστον, ευρασιατικού κομμουνισμού, η ναζιστική ιδεολογία οραματιζόταν να περάσει τα σύνορα της Γερμανίας, δίχως να λογαριάζουμε τα αποικιοκρατικά ή νεοαποικιοκρατικά σχέδια της Ευρώπης και των ΗΠΑ, που είχαν αποκτήσει και αυτά παγκόσμια διάσταση. Οι σοσιαλδημοκράτες ήταν οι μόνοι που δεν πήραν στα σοβαρά το γεγονός ότι ένας καπιταλισμός διεθνής μόνο με μια πολιτική διεθνή μπορεί να αντιμετωπιστεί. Η συγκεκριμένη μομφή της Χάνα Άρεντ για τους σοσιαλδημοκράτες μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιηθεί το 2019. Για τις προκλήσεις που πηγάζουν από την ιστορική επανεμφάνιση των κοινωνικών ανισοτήτων, για το μεγάλο ‘όχι’ στην παγκοσμιοποίηση, την περιχαράκωση στην εθνική μας ταυτότητα… Το σύγχρονο σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο δεν προνόησε για την υπέρβαση του Εθνικού Κράτους με τρόπο υπερεθνικό. Δεν μπόρεσε να συλλάβει ένα νέο μοντέλο για το καθεστώς ιδιοκτησίας, ατομικής περιουσίας και εταιρικής συμμετοχής – η κομμουνιστική εμπειρία πάγωσε τη συλλογιστική του στον χρόνο. Στάθηκε ανίκανο να συλλάβει και να οργανώσει την αναδιανομή του πλούτου και την κλιμακωτή φορολόγηση των αγαθών σε κλίμακα υπερεθνική.

Μετάφραση από τη Λιμπερασιόν (11/9.2019): Βίκυ Δέμου

Εφημεριδα Η Εποχή

"H θυσία μου δεν θα είναι μάταια"

"Σίγουρα αυτή θα είναι η τελευταία ευκαιρία για μένα να απευθυνθώ σε εσάς. Η Πολεμική Αεροπορία έχει βομβαρδίσει τις κεραίες των Radio Portales και Radio Corporación.

Οι λέξεις μου δεν έχουν πικρία αλλά απογοήτευση. Είθε να έρθει μια ηθική τιμωρία για εκείνους που έχουν προδώσει τον όρκο τους: Στρατιώτες της Χιλής, οι δικαιούχοι αρχιστράτηγοι, ο Ναύαρχος Μερίνο, ο οποίος έχει αυτοανακηρυχθεί ο ίδιος διοικητής του ναυτικού, και ο κ. Μεντόζα, ο οποίος επαίσχυντα μόλις χθες ορκίσθηκε πίστη και αφοσίωση στην κυβέρνηση, και ο οποίος έχει επίσης αυτοανακηρυχθεί αρχηγός της Carabineros [παραστρατιωτικής αστυνομίας].

Λαμβάνοντας υπόψη αυτά τα δεδομένα, το μόνο πράγμα που απομένει για μένα είναι να πω στους εργάτες: δεν πρόκειται να παραιτηθώ! Ευρισκόμενος σε μια ιστορική μετάβαση, θα πληρώσω την πίστη του λαού με τη ζωή μου. Και τους λέω ότι είμαι βέβαιος ότι οι σπόροι που έχουμε φυτέψει στην καλή συνείδηση των χιλιάδων και χιλιάδων Χιλιανών δεν θα μείνουν συρρικνωμένοι για πάντα.

Έχουν δύναμη και θα είναι σε θέση να μας εξουσιάζουν, αλλά οι κοινωνικές διεργασίες δεν μπορεί να εμποδιστούν ούτε από το έγκλημα, ούτε από τη δύναμη. Η Ιστορία είναι δική μας, και οι άνθρωποι κάνουν την Ιστορία.

Εργάτες της χώρας μου: Θέλω να σας ευχαριστήσω για την αφοσίωση που είχατε πάντα, την εμπιστοσύνη που εναποθέσατε σε έναν άνθρωπο που ήταν μόνο ένας διερμηνέας της μεγάλης λαχτάρας για τη δικαιοσύνη, ο οποίος έδωσε το λόγο του ότι θα σεβαστεί το Σύνταγμα και το νόμο και έκανε ακριβώς αυτό. Σε αυτή την καθοριστική στιγμή, την τελευταία στιγμή που μπορώ ακόμα να απευθύνομαι σε εσάς, σας εύχομαι να επωφεληθείτε από το μάθημα: το ξένο κεφάλαιο, ο ιμπεριαλισμός, σε συνδυασμό με την αντίδραση, δημιούργησαν το κλίμα στο οποίο οι Ένοπλες Δυνάμεις έσπασαν την παράδοσή τους, την παράδοση που διδάχθηκαν από το στρατηγό Schneider και επιβεβαίωσαν με τον διοικητή Araya, θύματα του ίδιου κοινωνικού τομέα που σήμερα ελπίζει, με την ξένη βοήθεια, να κατακτήσει εκ νέου τη δύναμη να συνεχίσουν να υπερασπίζονται τα κέρδη τους και τα προνόμιά τους.

Απευθύνομαι σε εσάς, πάνω απ' όλα, στη σεμνή γυναίκα του τόπου μας, την Campesina που πίστεψε σε εμάς, τη μητέρα που γνώριζε την ανησυχία μας για τα παιδιά.

Απευθύνομαι στους επαγγελματίες της Χιλής, τους πατριώτες επαγγελματίες που συνέχισαν να δουλεύουν εναντίον της στάσης που υποστηρίζεται από επαγγελματικά σωματεία, σωματεία ταξικά που υπερασπίζονται επίσης τα προνόμια της καπιταλιστικής κοινωνίας.

Απευθύνομαι στη νεολαία, αυτή που τραγουδούσε και μας έδωσε τη χαρά της και το αγωνιστικό της πνεύμα.

Απευθύνομαι στον άντρα της Χιλής, τον εργάτη, τον αγρότη, το διανοούμενο, εκείνον που πρόκειται να διωχθεί, γιατί στη χώρα μας ο φασισμός είναι ήδη παρών εδώ και πολλές ώρες – σε τρομοκρατικές επιθέσεις, σε ανατινάξεις γεφυρών, σε διακοπές σιδηροδρομικών γραμμών, σε καταστροφές αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενόψει της σιωπής όσων είχαν την υποχρέωση να δράσουν. Ήταν υποχρεωμένοι. Η ιστορία θα τους κρίνει.

Σίγουρα το Radio Magallanes θα σιγήσει, η ηρεμία και μεταλλικό όργανο της φωνής μου δεν σας φτάσει. Δεν πειράζει. Θα συνεχίσετε να την ακούτε. Θα είμαι πάντα δίπλα σας. Τουλάχιστον η μνήμη μου θα είναι αυτή ενός άνδρα αξιοπρεπή που στάθηκε πιστός στη χώρα του.

Οι άνθρωποι πρέπει να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους, αλλά δεν πρέπει να θυσιαστούν. Οι άνθρωποι δεν πρέπει να αφεθούν να καταστραφούν ή να διατρηθούν από σφαίρες, αλλά δεν ούτε και να ταπεινωθούν.

Εργάτες της χώρας μου, έχω πίστη στη Χιλή και το πεπρωμένο της. Άλλοι άνδρες θα ξεπεράσουν αυτή τη σκοτεινή και πικρή στιγμή προδοσίας που προσπαθεί να επικρατήσει. Να πηγαίνετε προς τα εμπρός γνωρίζοντας ότι, αργά ή γρήγορα, οι μεγάλες λεωφόροι θα ανοίξουν και πάλι και οι ελεύθεροι άνθρωποι θα περπατούν μέσα από αυτές για να χτίσουν μια καλύτερη κοινωνία.

Ζήτω η Χιλή! Ζήτω οι άνθρωποι! Ζήτω οι εργαζόμενοι!

Αυτά είναι τα τελευταία λόγια μου, και είμαι βέβαιος ότι η θυσία μου δεν θα είναι μάταια, είμαι βέβαιος ότι, τουλάχιστον, θα είναι ένα μάθημα ηθικής που θα τιμωρήσει το κακούργημα, δειλία και προδοσία".

Σαντιάγο της Χιλής, 11 Σεπτεμβρίου 1973

Το ημερολόγιο έδειχνε 11/9/1973 και το ρολόι 09.20. Ο Σαλβαδόρ Αλιέντε εκφωνεί τον λόγο που επρόκειτο να είναι και ο τελευταίος του...

«Ο εντερπρενέρ με το σκαρπίνι και το φρέντο» (μέρος πρώτο)

Του Γιώργου Ρακκά*

Μέρος πρώτο: Το μοντέλο ανάπτυξης της Θεσσαλονίκης και τα αδιέξοδά του
Οι υπερπολύπλοκες αστικές κοινωνίες του 21ου αιώνα θέτουν επί τάπητος πολύπλοκα προβλήματα πολιτικής οικονομίας και διακυβέρνησης. Σαν τέτοια, η Θεσσαλονίκη εκδηλώνει τα δικά της.

Σε ό,τι αφορά στον οικονομικό και συνάμα κοινωνικό χαρακτήρα που τείνει να αποκτήσει η πόλη τον 21ο αιώνα, το κεντρικό καθοριστικό ζήτημα αφορά στο ποιό μοντέλο ανάπτυξης θα ακολουθήσει.

Υβριδικά μοντέλα και χαρακτήρας της οικονομίας
Η «παλιά» διαμάχη του 20ού αιώνα μεταξύ σοσιαλισμού και καπιταλισμού έχει υποκατασταθεί πλέον από την ύπαρξη υβριδικών συστημάτων που συνδυάζουν μορφές ελεύθερης οικονομίας και κρατικής παρέμβασης. Έτσι, ο παράγοντας που πλέον κρίνει την ψαλίδα των ανισοτήτων, και την συνοχή της εκάστοτε κοινωνίας, αφορά όχι στην «ανάπτυξη» γενικά και αόριστα, όπως θέλει η τρέχουσα πολιτική συζήτηση, αλλά στην συγκεκριμένη σύνθεση που κάθε φορά αυτή έχει.

Να γίνουμε συγκεκριμένοι σε ό,τι αφορά στην Θεσσαλονίκη: Σε φάση αποβιομηχανοποίησης από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, τις τελευταίες δεκαετίες η πόλη έχει υιοθετήσει ένα ραντιέρικο παρασιτικό μοντέλο ανάπτυξης. Τι σημαίνει αυτό; Ότι ευκαιρίες για επενδύσεις στην διεθνή αγορά που διαμορφώνεται μέσα στην πόλη έχουν μόνο οι μεγαλοϊδιοκτήτες και οι κεφαλαιούχοι. Παράλληλα, το σκέλος της οικονομίας που αφορά στις τοπικές ανάγκες αποαναπτύσσεται ραγδαία.

Οι συνέπειες του παρασιτισμού
Ποια είναι τα αποτελέσματα αυτής της επιλογής; Οι φτωχοί γίνονται φτωχότεροι και οι πλούσιοι, πλουσιότεροι, αφού η αγορά «κινείται» μόνο για τους τελευταίους· το εξειδικευμένο από την άποψη της τεχνικής και των γνώσεων εργατικό δυναμικό εγκαταλείπει την πόλη, ή απομονώνεται στους περιθωριοποιημένους θύλακες της παραγωγής, της έρευνας και της καινοτομίας· η τεχνική και η επιστημονική παιδεία (από τα ΤΕΛ μέχρι τα ΑΕΙ) δεν βρίσκει εύκολα την συναρμογή της με την τοπική οικονομία, καταλήγοντας έτσι να συμβάλει στην… ετεροαπασχόληση και την φυγή των νέων· η αγορά εργασίας πολώνεται ανάμεσα σε γκαρσόνια και πολυμεγαλοϊδιοκτήτες· οι γειτονιές τους τέλος, με την έκλειψη της παραγωγής, χάνουν τον πολυλειτουργικό τους χαρακτήρα, και μεταβάλλονται ανάλογα με τη θέση τους σε συνοικίες υπνωτηρίων / γραφείων / διασκεδαστηρίων.

Υπάρχουν και έμμεσες συνέπειες. Τα κοινωνικά αγαθά και οι υπηρεσίες της πόλης περιορίζονται και απαξιώνονται ραγδαία. Φαινομενικά αυτό είναι άσχετο με τα παραπάνω· μόνο φαινομενικά, όμως: Αυτό που λέμε «κοινωνικό κράτος», η ευημερία του ταυτίστηκε ιστορικά με περιόδους παραγωγικής ακμής. Η συρρίκνωσή του, πάλι, εντοπίζεται σε εποχές αποβιομηχάνισης και έντονης χρηματιστικής κερδοσκοπίας.

Η αναδιανομή έχει να κάνει με την παραγωγή νέου πλούτου· δεν συνεπάγεται αυτόματα από αυτήν, ωστόσο την προϋποθέτει, προκειμένου να επιτευχθεί ο οικονομικός εκδημοκρατισμός που συμβαίνει με το κοινωνικό κράτος: Ένα κομμάτι του νέου πλούτου που παρήχθηκε αποσπάται και κατευθύνεται στην γενική αναπαραγωγή της κοινωνίας (παιδεία, υγεία, φροντίδα των παιδιών και των ηλικιωμένων, μαζικές μεταφορές, αστικές υποδομές), κι αυτό συμβαίνει με την γενική συναίνεση των μελών και των τάξεων τους, που ως προς τούτο υπερβαίνουν το στενό τους συμφέρον. Αυτό είναι το μάθημα που μας δίνει το Σκανδιναβικό μοντέλο, που τόσο αποθεώνεται για τον κοινωνικό του χαρακτήρα. Όταν η παραγωγή του νέου πλούτου, αντίθετα, δεν συμβαίνει, και η οικονομία επικεντρώνεται σε δραστηριότητες που «το χρήμα γεννάει χρήμα», το κομμάτι του πλούτου που θα προορίζονταν για την ομαλή αναπαραγωγή της κοινωνίας δεσμεύεται στο κυνήγι της βραχυπρόθεσμης κερδοφορίας. Έτσι, τα κοινωνικά αγαθά και οι υπηρεσίες μαραζώνουν.

Όπως μαραζώνει και η κοινωνική πολιτική σε αυτήν την πόλη. Που τα τελευταία χρόνια έχει λάβει την χειρότερη μορφή, υπηρετώντας ένα «λατινοαμερικάνικο μοντέλο»: Μικροεπιδόματα χορηγούμενα μέσω ΜΚΟ που οδηγούν στην εξάρτηση των ωφελούμενων απ’ τις τελευταίες, υπνωτήρια αστέγων που η κατάστασή τους θυμίζει ότι περιέγραφαν οι Κάρολος Ντίκενς και Τζον Στάινμπεκ στα βιβλία τους, ισχνή κοινωνική ευθύνη, όχι μόνο εταιρική, αλλά και των φορέων της πόλης. Οριστική αποσύνδεση της κοινωνικής πολιτικής από την κοινωνική κινητικότητα, και την ουσιαστική αντιμετώπιση των μαζικών μορφών φτώχειας, κοινωνικής και μορφωτικής υποβάθμισης, απλή προσήλωση σε δράσεις διαχείρισης των ανισοτήτων, όχι άμβλυνσής τους. Και παράλληλα, βέβαια, μια μεγάλη, διεθνώς συντονιζόμενη εκστρατεία επιδότησης της εγκατάστασης αλλογενών που σκοπό έχει, προβάλλοντας το πρόσχημα του ανθρωπισμού, να συγκροτήσει ένα πλήθος υπέρφθηνων εργαζόμενων κάθε λογής χειρωνακτικής δραστηριότητας.

Τέλος, υπάρχει κι ένα τρίτο, άκρως σημαντικό επίπεδο που το παρασιτικό και ραντιέρικο μοντέλο ανάπτυξης επηρεάζει την Θεσσαλονίκη: Εκείνο του πολιτισμού, της νοοτροπίας, των συμπεριφορών. Ο συγκεκριμένος τύπος οικονομικής δραστηριότητας γεννάει φαινόμενα νεοπλουτισμού, κι αυτά με τη σειρά τους τροφοδοτούν διάφορα πολιτισμικά υποπροϊόντα, που όλα συντείνουν στην απαξίωση της κουλτούρας του μόχθου και της δημιουργικότητας. Εδώ υπάρχει μια τομή στη Σαλονικιώτικη πραγματικότητα, που επιβάλλεται αργά αλλά συστηματικά από τα μέσα της δεκαετίας του 1990.

Η «φτωχομάνα», «προσφυγομάνα», και «εργατομάνα» Θεσσαλονίκη που θα εμπνεύσει σε διαφορετικά επίπεδα τον Ρίτσο με τον Επιτάφιό του, τον Τσιτσάνη ή τον… Παπάζογλου υποκαθίσταται από μια Θεσσαλονίκη που καμώνεται εναλλάξ την ελληνοκεντρική ή την ευρωκεντρική, μ’ έναν τρόπο ωστόσο εξόχως παρακμιακό. Απ’ τη μια πλευρά, η ελληνοκεντρικότητα εκδηλώνεται ως στείρο φολκλόρ, από την άλλη, ο ευρωκεντρισμός, εκφράζεται μ’ έναν ακραίο μιμητισμό, πιθηκίζει και μέσα στο ίδιο του το κόμπλεξ κατωτερότητας καταλήγει να ισοπεδώνει κάθε έννοια πατρίδας, έθνους, πολιτιστικής ταυτότητας. Έτσι αίρεται η μόνη εφικτή δημιουργική πολιτιστική διέξοδος για την πόλη, να καταστεί αυτή οικουμενική μέσα από την ελληνικότητά της κομίζοντας έτσι τη δική της συνεισφορά στον κόσμο.

Αντιλαμβανόμαστε έπειτα απ’ όλα αυτά, το πώς μέσα σε αυτό που οι αρχές της πόλης, οι βουλευτές, κομματάρχες, δημοσιογράφοι και δημοσιολόγοι, ονομάζουν αδιαφοροποίητα «ανάπτυξη» παίζεται επί της ουσίας ο ίδιος ο κοινωνικός, αλλά και πολιτισμικός χαρακτήρας που θα έχει η πόλη, ο βαθμός της κοινωνικής της κινητικότητας, ο χαρακτήρας των ανισοτήτων της, το επίπεδο του πολιτισμού της, κι αντίθετα, οι δυνατότητες που έχει να τις μειώσει ή οι προοπτικές του ουσιαστικού εκδημοκρατισμού της (που σημαίνει όχι εκλογές, κόμματα ή την ψευδοάμεση γραφειοκρατική δημοκρατία των επαγγελματιών της κινηματικής, αλλά συμμετοχή ολοένα και περισσότερου κόσμου σε μια διαδικασία ανάτασης, υλικής και πνευματικής).

Κι όμως, δείγμα κι αυτό του παρασιτισμού της, που σαν τον ήλιο μεταμορφώνει ό,τι διαπερνάται απ’ τις αχτίδες της, δεν γίνεται αντιληπτό από τα πολιτικά στρατόπεδα που ερίζουν μέσα στην πόλη. Σημασία έχει για αυτά ο επιθετικός προσδιορισμός του παρασιτισμού, αν θα είναι φιλελεύθερος ή κρατικιστικός (που μαλώνουν ο ΣΥΡΙΖΑ με την ΝΔ), αν θα δώσει μια προτεραιότητα στα «δικαιώματα» που υποστηρίζει ένας μοδάτος ακροαριστερός συστημισμός, ή αν θα στηριχθεί στις «κολεκτίβες» των αντιεξουσιαστικών μπαρς, ή αν αντίθετα, αναδείξει ένα «εθνολαϊκό πρόσωπο» πασχίζοντας να ανταποκριθεί (μάταια εξαιτίας της παρασιτικής υφής του) στους κλυδωνισμούς της Ελλάδας σαν χώρα, έθνος, κοινωνία…

Σε λίγες μέρες, το δεύτερο μέρος, για την υπέρβαση του παρασιτισμού.

* Πολιτικός επιστήμονας, δημ. σύμβουλος με το Μένουμε Θεσσαλονίκη

Πηγή: Μένουμε Θεσσαλονίκη

Ο εργοστασιάρχης Φ. Ένγκελς και ο υπάλληλος του ΟΟΣΑ Κ. Καστοριάδης

Του Σπύρου Κουτρούλη
Η εν λόγω εφημερίδα (σ.σ. Η Εφημερίδα των Συντακτών) περισσότερο ίσως και από την Αυγή αποτυπώνει τις προτιμήσεις και τις απόψεις του ΣΥΡΙΖΑ. Προφανώς η απήχηση της σκέψης του Κ.Καστοριάδη δημιούργησε προβληματισμούς. Διότι δεν αρκέστηκε στην αμφισβήτηση των αποκαλούμενων σοβιετικών καθεστώτων αλλά προχώρησε στην ρήξη με πολλές από τις πλευρές του μαρξικού έργου. Βεβαίως ο μαρξισμός στον χώρο του ΣΥΡΙΖΑ έχει έναν περίεργο ρόλο που αντιστοιχεί στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του. Δηλαδή παρότι ο μαρξισμός ελάχιστα καθοδηγεί την πολιτική του σκέψη ή ακόμη περισσότερο την προσωπική ζωή των στελεχών του όμως κυρίως μέσα από την αλτουσεριανή ερμηνεία του θεμελιώνει την ιδεολογική του «συνείδηση».
Οι συντάκτες της Εφ.Συν. ξαναθυμήθηκαν ένα από τα πιο ατυχή κείμενα του Ν.Πουλαντζά που αδικούν τον ίδιο και το υπόλοιπο έργο του. Σε αυτό το σύντομο άρθρο δεν ασχολήθηκε διόλου με το έργο του Κ.Καστοριάδη, αλλά τον κατηγόρησε ότι ως στέλεχος του ΟΟΣΑ εξυπηρετεί τα ατλαντικά σχέδια. Προφανώς δεν είχε καταφέρει να γιατρευθεί πλήρως από ένα βαρύ σύνδρομο της αριστεράς, την πρακτορολογία, που τον κομματικό αντίπαλο -αλλά και τον εσωκομματικό- τον στόλιζε με επίθετα ως πράκτορα του εχθρού, ασφαλίτη κλπ. Φυσικά οργανισμοί όπως ο ΟΟΣΑ δεν ενδιαφέρονταν για τις πολιτικές απόψεις των υπαλλήλων τους, όταν αυτοί ήταν αποδοτικοί στην δουλειά τους. Αλλά και η κοινωνική θέση δεν προσδιορίζει με ένα ευθύγραμμο τρόπο τις πολιτικές επιλογές. Ο Φ.Ένγκελς ήταν εργοστασιάρχης όμως ήταν αυτός που ζούσε τον Μαρξ και του έδωσε την δυνατότητα να ασχοληθεί απερίσπαστος με το έργο του. Η εργασία του Καστοριάδη στον ΟΟΣΑ μέχρι το 1970, στην συνέχεια ασχολήθηκε με την ψυχανάλυση, δεν επηρέασε τις απόψεις του προς την μια ή την άλλη κατεύθυνση, εκτός του ότι του έδινε πρόσβαση σε ένα πλήθος στοιχείων για την εξέλιξη της παγκόσμιας οικονομίας.
Μα και ο Ν.Πουλαντζάς ούτε είχε εργατική καταγωγή, αλλά ούτε ποτέ εργάστηκε κάπου αλλού πλην του γαλλικού πανεπιστημίου. Ο Μ.Μελετόπουλος στην σχετική μονογραφία του γράφει ότι «ανήκε σε μια συντηρητική αστική οικογένεια»(«Ελληνικά Γράμματα», 2000, σελ.20). Ο πιο εγκάρδιος φίλος του, ο Κ.Τσουκαλάς, ήταν υιός ενός κεντοαριστερού νομικού , που έγινε υπουργός της στρατιωτικής δικτατορίας. Βέβαια αυτή η καταγωγή τους δεν τους απέτρεψε να αναδειχθούν ως στελέχη του τότε «ευρωκομμουνισμού», με βαρύνοντα μάλιστα θεωρητικό λόγο..
Αλλά οι συντάκτες της «ΕφτΣυν» δεν αρκούνται σε αυτά και προσπαθούν να διατυπώσουν την αστεία κατηγορία ότι ο Καστοριάδης ήταν «εθνικιστής». Όμως ο τελευταίος υπήρξε μέλος της ομάδας Στίνα, της πιο αντιεθνικιστικής ομάδας της κατοχής, που κήρυττε τον επαναστατικό ντεφαιτισμό κατά το παράδειγμα του Λένιν στον α’ παγκόσμιο πόλεμο. Θα πρέπει να επικριθούν όχι συνεπώς για εθνικισμό αλλά γιατί δεν αναγνώρισαν την αναγκαιότητα της εθνικής αντίστασης. Όμως ο εθνομηδενισμός αισθάνεται αποξενωμένος και από την εαμική αντίσταση και άρα δεν μπορεί να την υπερασπιστεί.
Ο τίτλος του έργου του Κ.Καστοριάδη «Η ελληνική ιδιαιτερότητα», που εκδόθηκε από τις εκδόσεις «Κριτική» (εκδίδει κυρίως αριστερά βιβλία ) και στο οποίο αναφέρεται και η βιογράφος του F.Dosse (σελ. 409) αποτελεί μια εξαιρετική ανάγνωση της αρχαίας ελληνικής σκέψης. Άλλωστε ο Κ.Καστοριάδης δεν θεωρεί την αθηναϊκή δημοκρατία ως πρότυπο αλλά ως σπέρμα.
Νομίζω ότι κάθε αναγνώστης που θέλει να κατανοήσει δύο σημαντικούς στοχαστές δεν θα πρέπει να αρκεστεί στα σημειώματα της Εφ.Συν. αλλά να σκύψει πάνω στο έργο του καθένα. Προσωπικά, και η εξαιρετική γνώση της ελληνικής γλώσσας παίζει εδώ ένα βαρύνοντα ρόλο, πάντα με γοήτευε η γραφή του Καστοριάδη, Δυστυχώς ο Πουλαντζάς σε αυτό το σημείο δέχτηκε την καθόλα αρνητική επιρροή της αλτουσεριανής γλώσσας.

Διαβάστε το κείμενο της Εφημερίθδας των Συντακτών με τίτλο: Eπαναστάτης από τον ΟΟΣΑ

Τι συμβαίνει στον Αμαζόνιο;

Του Χρίστου Γαλλή*

Ακόμα κι αν ο Αμαζόνιος (σύνολο οικοσυστημάτων είναι) δεν είναι ο «πνεύμονας» της Γης, αν και είναι τόσο μεγάλος όσο η Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και δεν καίγονται όλα, η κατάσταση είναι πολύ σοβαρή και πρέπει να ανησυχούμε και να δράσουμε. Δείτε πώς και γιατί:

1).Ο Αμαζόνιος έχει πολλά οικοσυστήματα. Αυτό που ονομάζουμε τροπική ζούγκλα δεν καίγεται. Φαίνεται καθαρά στις δυο δορυφορικές εικόνες που σας κοινοποιώ. Στην πρώτη φαίνονται οι εστίες φωτιάς και στην δεύτερη, της ΝΑΣΑ προ δυο ημερών, οι φωτιές και το πράσινο. Με πράσινο φαίνεται καθαρά η τροπική ζούγκλα του Αμαζονίου άθικτη ακόμα από την φωτιά.

2) Κάθε χρόνο στην ξηρή περίοδο (Ιούλιος-Οκτώβριος) οι δορυφόροι εντοπίζουν πολλές πυρκαγιές στη λεκάνη του Αμαζονίου. Το 2019 καταγράφηκαν 79000 «σημεία εστίας-φωτιάς» σε όλη τη Βραζιλία, δηλαδή σχεδόν διπλάσια σε σχέση με πέρυσι και κατά 15% πάνω από τον μέσο όρο από το 2013 (http://queimadas.dgi.inpe.br/…/portal – … / estatisticas_paises /).

Στο παρελθόν, έχουν καταγραφεί περισσότερες πυρκαγιές, ιδιαίτερα σε περιόδους ξηρών ετών, όπως αυτές που συνδέονται με το El Nino (όπως το 2007 ή το 2016). Φέτος οι βροχοπτώσεις ήταν μόλις κάτω από τον μέσο όρο, αλλά σε ορισμένες περιοχές του Αμαζονίου (π.χ. Ροντονία) ο αριθμός των πυρκαγιών αυξάνεται. Παρόμοιες καταστάσεις συμβαίνουν στη Βολιβία. Στην Βολιβία κάηκαν μέχρι τώρα περίπου 9 εκατομμύρια στρέμματα!

3) Το 99% αυτών των πυρκαγιών έχει εσκεμμένη ανθρώπινη προέλευση (εμπρησμός): οι δορυφορικές φωτογραφίες δείχνουν ότι καίγονται δάση στα σύνορα με καλλιεργούμενα χωράφια και βοσκοτόπους και σε περιοχές που χρησιμοποιούνται από τον άνθρωπο. Οι πυρκαγιές είναι ένα από τα «εργαλεία» της αποψίλωσης των δασών, που σημαίνει να αντικαταστήσουμε το δάσος με κάτι άλλο, μόνιμα. Οι κτηνοτρόφοι επίσης την περίοδο της ξηρασίας βάζουν φωτιά στα βοσκοτόπια τους για να καεί η ξηρή συσσωρευμένη βοσκήσιμη ύλη και να αντικατασταθεί με νέα!

4) Η Αμαζονία (με τα διάφορα οικοσυστήματα της) είναι σχεδόν 6 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, λίγο περισσότερο από την Ευρωπαϊκή Ένωση! Σύμφωνα με τον Guardian, από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο του 2019, κάηκαν 18600 τετραγωνικά χιλιόμετρα (18 600 000 στρέμματα), ήτοι το 0,3%. Φαίνεται λίγο;
Στις αρχές Αυγούστου, ο αριθμός αυτός ήταν διπλάσιος σε σχέση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο, αν και απέχουμε πολύ από το ρεκόρ της περιόδου 2000-2018. Το φαινόμενο επομένως δεν είναι ακραίο, αλλά συνεχίζεται εδώ και αρκετά χρόνια!. Εξαιρετικά προβληματική αυτή η κατάσταση! Γιατί;


5) Όχι για το οξυγόνο. Η Αμαζονία δεν είναι ο «πνεύμονας του κόσμου». Μεταξύ 50 και 70% του οξυγόνου στη Γη παράγεται με τη φωτοσύνθεση των φυκιών στους ωκεανούς. Το υπόλοιπο οξυγόνο παράγεται από τα λιβάδια, από τα καλλιεργούμενα χωράφια (ναι, κι από αυτά), και από τα δάση που αναπτύσσονται γρήγορα, συσσωρεύοντας έτσι άνθρακα και απελευθερώνοντας οξυγόνο.
Η Αμαζονία δεν παράγει το 20% του οξυγόνου στον κόσμο (ένα λάθος δεδομένο που αναπαράγεται ακόμα και από τις πιο έγκριτες εφημερίδες). Ο αριθμός κυμαίνεται από 0 έως 6%: τα δέντρα απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα (CO2) και εκπέμπουν οξυγόνο με φωτοσύνθεση, αλλά καθώς μεγαλώνουν, πρέπει να διατηρούν τους δικούς τους ιστούς, καταναλώνουν οξυγόνο και εκπέμπουν CO2. Όσο μεγαλύτερο είναι το δέντρο, τόσο πιο κοντά το καθαρό υπόλοιπο είναι μηδέν. Επιπλέον, τα φύλλα και το νεκρό ξύλο υποβαθμίζονται από βακτήρια και μύκητες, εκπέμπουν περισσότερο CO2 και καταναλώνουν περισσότερο οξυγόνο. Σε γενικές γραμμές, ο προϋπολογισμός είναι μόνο ελαφρώς υπέρ του οξυγόνου, και στα χρόνια που πολλά δέντρα πεθαίνουν από την αποψίλωση ή την ξηρασία, πλησιάζει το μηδέν.

6) Ακόμη και αν το δάσος παράγει καθαρό οξυγόνο, αυτό δεν είναι ο λόγος ανησυχίας: στην ατμόσφαιρα υπάρχει 21% οξυγόνο και 0,0415% CO2. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι η κύρια αιτία του φαινομένου του φαινομένου του θερμοκηπίου και δεδομένου ότι υπάρχει μικρή ποσότητα στην ατμόσφαιρα, η προσθήκη ή η αφαίρεση λίγων είναι πολύ πιο αποτελεσματική από την προσθήκη ή την αφαίρεση λίγο οξυγόνου. Όταν ένα δάσος καίει, ο άνθρακας από τον οποίο παράγονται «απελευθερώνεται» από τα δέντρα και το χώμα. Σύμφωνα με την υπηρεσία του Ευρωπαϊκού Κοπέρνικου, οι πυρκαγιές του φετινού Αμαζονίου έχουν ήδη παράγει 230 εκατομμύρια τόνους CO2 (αρκετά περισσότερο σχετικά με τις πυρκαγιές στην Σιβηρία). Η αύξηση του CO2 σημαίνει επιδείνωση της υπερθέρμανσης του πλανήτη, γεγονός που καθιστά πιθανές άλλες πυρκαγιές και ούτω καθεξής σε έναν φαύλο κύκλο. Εδώ είναι το κύριο πρόβλημα.

7) Επιπλέον, Η Αμαζονία είναι τόσο μεγάλη που παράγει τα «δικά» της σύννεφα και τη «δική της» βροχή μέσω της εξάτμισης από τα δέντρα. Εάν οι πυρκαγιές και η αποδάσωση φτάσουν το 25% -40% του δάσους (τα τώρα είναι γύρω στο 15%), το οικοσύστημα δεν θα είναι πλέον σε θέση να ρυθμίσει το κλίμα του και θα μπορούσε να μετατραπεί σε σαβάνα (όπως ήταν ήδη 55 εκατομμύρια πριν), απελευθερώνοντας τεράστιες ποσότητες CO2 στην ατμόσφαιρα και θέτοντας σε κίνδυνο εκατομμύρια είδη ζώων και φυτών, τα περισσότερα από τα οποία είναι άγνωστα, συμπεριλαμβανομένου του 25% των φαρμακευτικών φυτών που χρησιμοποιεί η ανθρωπότητα για την παρασκευή όλων των ειδών φαρμάκων!!! Για να μην αναφέρουμε τα προβλήματα που μπορεί να προκαλέσει σε ανθρώπους που εξαρτώνται από το δάσος για πρόσβαση σε τρόφιμα και νερό.

8) Μέχρι το 2017, η τάση αποδάσωσης στον Αμαζόνιο, η οποία προκαλείται κυρίως από την μετατροπή σε αγροτική γη για την καλλιέργεια σόγιας (για ζωοτροφές) και την εκτεταμένη βόσκηση (όχι εντατική!) ήταν μειούμενη σημαντικά. Το 2018 και το 2019 είχαμε μια πολύ ταχεία αύξηση των περιοχών που μετατράπηκαν μόνιμα σε μη δάση. Σύμφωνα με το βραζιλιάνικο διαστημικό οργανισμό φέτος, θα μπορούσαμε να φτάσουμε τα 10.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης που αλλάζει χρήση για πρώτη φορά. Οι πυρκαγιές σχετίζονται με την αποψίλωση των δασών, καθώς αποτελούν ένα από τα κύρια εργαλεία αλλαγής χρήσης γης.

9) Κατά τη διάρκεια της θητείας του, ο Πρόεδρος Bolsonaro ενθάρρυνε την αλλαγή χρήσης του δάσους για παραγωγικούς και οικονομικούς σκοπούς με λόγια και πράξεις, αφαιρεί κεφάλαια για παρακολούθηση και προστασία του περιβάλλοντος (-20% σύμφωνα με τους New York Times) και χαλαρώνει τους ελέγχους για τις παρατυπίες (τροποποιήσεις στο διάταγμα 6514). Ωστόσο, η αποψίλωση των δασών και οι πυρκαγιές είναι επίσης ταχείες και στον βολιβιανό Αμαζόνιο (κυρίως λόγω της εξόρυξης), όπου ο πρόεδρος Evo Morales σίγουρα δεν μπορεί να ονομαστεί καπιταλιστής και ακροδεξιός!!!

Ως εκ τούτου, το πρόβλημα δεν είναι μόνο σχετικά με τους εκάστοτε επικεφαλής του κράτους, αλλά για ένα διεθνές σύστημα αγοράς που συνδέεται με τις εξαγωγές σόγιας, κρέατος και ορυκτών στην Κίνα, Ευρώπη, στις ΗΠΑ κτλ.

10) Το κρέας είναι ένα από τα κύρια προϊόντα εξαγωγής της Βραζιλίας. Το 60% της παραγωγής κρέατος της Βραζιλίας εξάγεται. Και η ζήτηση από το εξωτερικό συνεχώς αυξάνεται! Η εμπορική συμφωνία ΕΕ-Mercosur που υπεγράφη την περασμένη εβδομάδα διευκολύνει την εισαγωγή άλλων 100 000 τόνων βόειου κρέατος ετησίως από τη Νότια Αμερική στην Ευρώπη. Τα ζώα στην Ευρώπη δεν εκτρέφονται σε εκτάσεις που προέρχονται από πρωτογενή δάση, αλλά συχνά τρέφονται με σόγια από τη Νότια Αμερική, η καλλιέργεια της οποίας ευθύνεται ένα μέρει για την αποδάσωση (κυρίως κοτόπουλο, χοιρινό και μεταποιημένα κρέατα).
Έμμεσα οι χώρες εισαγωγής σόγιας, κρέατος και ορυκτών από τις χώρες της Ν. Αμερικής συμβάλλουν στην αποψίλωση των δασών.

11) Τι μπορούμε εμείς να κάνουμε!? Οι πιο αποτελεσματικές ενέργειες είναι οι συλλογικές πολιτικές. Πρέπει να ασκήσουμε πιέσεις, κυρίως σε επίπεδο ΕΕ, για αλλαγές στους μηχανισμούς εισαγωγής που δεν θα πρέπει να υποστηρίζουν την εισαγωγή και κατανάλωση προϊόντων που ευθύνονται για την αποψίλωση των δασών, όπως κρέατος και σόγιας! Δύσκολο….

Περισσότερα: https://www.theguardian.com/…/amazon-fires-what-is-happenin…

Πηγή: Ιστότοπος Εναλλακτικής Ενημέρωσης

Κλειστό λόγω διακοπών....

...ξανά μαζί στις 25/8!

Συμπληρώνει τα 90 χρόνια της η Λουτσιάνα Καστελίνα

Μία εμβληματική μορφή της ιταλικής δημοσιογραφίας αλλά και της πολιτικής, η «μεγάλη κυρία» της ιταλικής και ευρωπαϊκής Αριστεράς, η Λουτσιάνα Καστελίνα, συμπληρώνει σήμερα τα 90 χρόνια της.

Κόρη ενός Μιλανέζου επιχειρηματία και μίας Εβραίας από την Τεργέστη, η Καστελίνα γεννήθηκε στη Ρώμη στις 9 Αυγούστου 1929 και ήδη από τα σπουδαστικά χρόνια της ασχολήθηκε ενεργά με την πολιτική. Πάντα στις γραμμές της Αριστεράς, μολονότι η ίδια, χαριτολογώντας, δηλώνει πως ήταν φίλη και έπαιζαν τένις με τη μικρή κόρη του Μουσολίνι, Άννα Μαρία.

Το 1947 συμμετέχει στο Φεστιβάλ Νεολαίας στην Πράγα και αμέσως μετά την αποφοίτησή της από τη Νομική γίνεται ανώτατο στέλεχος της Νεολαίας του ΚΚΙ και διευθύντρια του εβδομαδιαίου περιοδικού της «Νέα Γενιά».

Μετά ένα πέρασμά της ως δημοσιογράφος από την εφημερίδα Il Paese, το 1963 αρχίζει να εργάζεται στο Τμήμα Γυναικών του ΚΚΙ, δίπλα στη σύντροφο του ιστορικού ηγέτη Παλμίρο Τολιάτι, μέχρι που απομακρύνθηκε από τις ηγετικές θέσεις του κόμματος μετά το 11ο Συνέδριο (Φεβρουάριος 1966), ως ανήκουσα στην ανανεωτική πτέρυγα του Πιέτρο Ινγκράο. Από το ΚΚΙ θα διαγραφεί οριστικά το 1968 εξαιτίας του πρωταγωνιστικού ρόλου που έπαιξε στην ίδρυση της ιστορικής εφημερίδας Il Manifesto (μαζί με τους Ροσάνα Ροσάντα, Λούτσο Μάγκρι, Άλντο Νατόλι και Λουΐτζι Πιντόρ). Από το 1974 η εφημερίδα θα ενωθεί με το κόμμα PSIUP του Βιτόριο Φόα και θα δώσει πνοή στη γέννηση του Κόμματος Προλεταριακής Ενότητας για τον Κομμουνισμό.

Η Καστελίνα θα εκλεγεί πολλές φορές δημοτική σύμβουλος στη Ρώμη και στην περιφέρεια του Λατίου, ενώ το 1976 θα εκλεγεί βουλευτής με την Προλεταριακή Δημοκρατία, χρηματίζοντας μάλιστα επικεφαλής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της. Το 1979 θα εκλεγεί ευρωβουλευτής και έκτοτε είναι πολλές οι φορές που εναλλάξ θα καταλάβει θέση στα έδρανα τόσο του Κοινοβουλίου της χώρας της όσο και στο Στρασβούργο. Στις ευρωεκλογές του περασμένου Μαΐου η Καστελίνα ήταν υποψήφια με το ευρωψηφοδέλτιο του ΣΥΡΙΖΑ σε τιμητική θέση, χωρίς να εκλεγεί.

Το 1990 στο συνέδριο για τη μετονομασία και αλλαγή του ΚΚΙ η Καστελίνα συστρατεύεται στη γραμμή του Ινγκράο, που οδήγησε στην ίδρυση της Κομμουνιστικής Επανίδρυσης (Rifondazione Comunista), στην οποία εντάχθηκε το 1992 και εγκατέλειψε το 1996. Σήμερα είναι στέλεχος της Ιταλικής Αριστεράς.

Η πλούσια δράση της Καστελίνα δεν περιορίστηκε μόνο στις δημοσιογραφικές και κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις της, αλλά εκφράστηκε δυναμικά και στους δρόμους. Στις 14 Ιουλίου 1948 συνελήφθη στις διαδηλώσεις με αφορμή της απόπειρας δολοφονίας του Τολιάτι. Σε παρόμοιες κινητοποιήσεις συνελήφθη το 1950 και το 1956, ενώ το 1963 έμεινε για περίπου δύο μήνες στη φυλακή. Αλλά και στην Ελλάδα, την περίοδο της δικτατορίας, η Καστελίνα συνελήφθη από το καθεστώς των συνταγματαρχών το 1967 και απελάθηκε στην Ιταλία.

Η Καστελίνα έχει χρηματίσει πρόεδρος σε πολλά σημαντικά ιδρύματα για την πολιτική και τον πολιτισμό (είναι επίτιμη πρόεδρος του ευρωπαϊκού περιοδικού Cineuropa για την προώθηση της κινηματογραφικής τέχνης) και είναι επίτιμο μέλος της διοικούσας επιτροπής της σημαντικής οργάνωσης ARCI για την προώθηση του πολιτισμού και των δικαιωμάτων. Έχει γράψει σημαντικά βιβλία για την ιστορία του αριστερού κινήματος και για τις επισκέψεις της σε διάφορες χώρες -όπου πάντοτε απεικονίζονται ζωηρά οι πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες τους, όπως στο Siberiana- ενώ η αυτοβιογραφία της «Η ανακάλυψη του κόσμου» (La scoperta del mondo) ήταν υποψήφια για το σημαντικό στην Ιταλία Βραβείο Στρέγκα.

Η Καστελίνα παντρέυτηκε τον σημαντικό κομμουνιστή πολιτικό Αλφρέντο Ρέικλιν, με τον οποίο χώρισε το 1958 «τότε που κανένας δεν έπαιρνε διαζύγιο», όπως τονίζει χαριτολογώντας, αλλά καταδεικνύοντας την έντονη και παθιασμένη προσωπικότητά της και τον σταθερό φεμινισμό της, στα κινήματα του οποίου πάντοτε πρωτοστάτησε σε ιταλικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Καστελίνα έχει δύο παιδιά, αμφότεροι οικονομολόγοι: Τη Λουτσία, που διδάσκει στο London Business School και τον Πιέτρο, που διδάσκει στο Παν/μιο LUISS Guido Carli της Ρώμης.

Σε πρόσφατη βιντεοσκοπημένη συνέντευξή της στην εφημερίδα La Repubblica για τα 90ά γενέθλιά της, η Καστελίνα πέρα από την αφήγηση της πλούσιας ζωής της, δεν παρέλειψε να δώσει στις γυναίκες μία συμβουλή που φέρει το απόσταγμα της δικής της εμπειρίας: «Η αγάπη διαρκεί περισσότερο όταν αγαπάμε από απόσταση». Κάτι που όμως δεν ισχύει, όπως αποδεικνύει η ίδια η ζωή της και για την πολιτική.

Πηγή: ΑΠΕ - ΜΠΕ, La Repubblica, Wikipedia

Η Εθνική Αστέγων στο Μαξίμου

Της Βίβιαν Ευθυμιοπούλου

Ούτε συμβολική ούτε “δράση επικοινωνίας” ήταν η επίσκεψη της Εθνικής Ομάδας Ποδοσφαίρου των Αστέγων στο Μέγαρο Μαξίμου τη Δευτέρα.

Όσοι παρακολουθούμε τις θέσεις της Νέας Δημοκρατίας για τη φτώχεια και τις εκδηλώσεις που έχει διοργανώσει από το 2016 (κι εμείς στο Φιλελεύθερο αλλά κι εδώ στο Liberal έχουμε αναφερθεί διεξοδικά σε αυτό), δεν νιώσαμε καμία έκπληξη όταν ανακοινώθηκε η συνάντηση.

Έκπληξη είχαμε νιώσει νωρίτερα, πίσω στο Δεκέμβριο του 2017, όταν πληροφορηθήκαμε ότι το βράδυ της δεύτερης μέρας των Χριστουγέννων ο Κυριάκος Μητσοτάκης πήρε τους στενούς του συνεργάτες και το γιο του και πήγαν στο υπνωτήριο αστέγων των Γιατρών του Κόσμου στο Βοτανικό. Εκεί άκουσε ιστορίες Ελλήνων όπως αυτή του Γιώργου ο οποίος βρέθηκε στο δρόμο γιατί οι υπηρεσίες του ελληνικού κράτους καθυστέρησαν για 1,5 χρόνο να εκδώσουν τη σύνταξή του και από τότε που αποκαταστάθηκε η ζωή του βοηθάει ως εθελοντής άλλους αστέγους.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή κανένας άλλος πολιτικός αρχηγός δεν είχε επισκεφθεί υπνωτήριο αστέγων για ν’ ακούσει τα πάθη των φτωχών και κοινωνικά αποκλεισμένων συμπολιτών μας. Και ήταν μόνον η αρχή γιατί ακολούθησαν οι ημερίδες του Ινστιτούτου Δημοκρατίας “Κωνσταντίνος Καραμανλής”, οι εκδηλώσεις μέσα στους οικισμούς Ρομά στη Θεσσαλονίκη, οι συναντήσεις με βαριά τοξικομανείς, πάλι βράδυ κάποιο Χριστουγέννων.

Η Νέα Δημοκρατία πήγε εκεί που βρίσκονται άνθρωποι και προβλήματα για τα οποία όλοι οι υπόλοιποι μιλάνε από απόσταση και οχυρωμένοι πίσω από την οθόνη του υπολογιστή τους.

Βέβαια, πίσω από τον Κυριάκο Μητσοτάκη υπήρχε ένα πρόσωπο που έκανε σιωπηλά τη δουλειά του και το οποίο δυσκολευτήκαμε να εντοπίσουμε γιατί αποφεύγει τη δημοσιότητα. Ο νυν Γενικός Γραμματέας Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας, Γιώργος Σταμάτης είναι ο άνθρωπος που συνέδεσε τη Νέα Δημοκρατία με την κοινωνία των πολιτών.

Τώρα που η Νέα Δημοκρατία έγινε κυβέρνηση “το κοντέρ” έχει μηδενιστεί αφού πλέον περιμένουμε να δούμε τις εξαγγελίες να υλοποιούνται. Παρ’όλα αυτά όμως, αν και οι φτωχοί, οι άστεγοι, οι κοινωνικά αποκλεισμένοι δεν έχουν φωνή, δεν μπορούν να κάνουν μια απεργία για να τραβήξουν την προσοχή του Τύπου και της κοινής γνώμης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης πήγε σε αυτούς ενώ αν δεν το είχε κάνει κανείς δεν θα το παρατηρούσε. Έμαθε τον κόσμο της Νέας Δημοκρατίας κι εμάς τους υπόλοιπους να έχουμε απαιτήσεις από το κόμμα του και σ’αυτόν τον τομέα.

Γι' αυτό αν είμαστε για κάτι σίγουροι για την κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι ότι σε αυτό δεν θα μας διαψεύσει.

Άλλωστε δεν υπάρχει περιθώριο για κάτι τέτοιο. Όπως είχε πει στην ομιλία του στην εκδήλωση για τη φτώχεια στο Ινστιτούτο Δημοκρατίας ο Πρωθυπουργός, “Για μας ελευθερία σημαίνει αλληλεγγύη. Γιατί χωρίς αλληλεγγύη δεν υπάρχει κοινωνία”.

Πηγή: Liberal.gr

Εκλογές μαντινάδα...

«Ζήτω η Ελλάδα και καθετί μοναχικό στον κόσμο αυτό
Ελασσώνα Λειβαδιά Μελβούρνη Μόναχο
Αλαμάνα και Γραβιά Αμέρικα
Βελεστίνο Άγιοι Σαράντα Εσκι Σεχήρ
Κώστας Κώστας Μανώλης Πέτρος Γιάννης Τάκης
Πλατεία Ναυαρίνου Διοικητηρίου κι Εξαρχείων
Αλέκος Βασίλης Άγγελος
Μπιζανίου κι Αναλήψεως Αγίας Τριάδος κι 25ης Μαρτίου
η Ελλάδα που αντιστέκεται η Ελλάδα που επιμένει
κι όποιος δεν καταλαβαίνει δεν ξέρει που πατά και που πηγαίνει»
Ψηφίζω από το 1982, τότε που το ΠαΣοΚ έδωσε ψήφο στα 18. Ψηφίζω από τα 18 μόνο Αριστερά. ΚΚΕ Εσωτερικού, ΚΚΕ Εσωτερικού-Ανανεωτική Αριστερά, Αριστερή Πρωτοβουλία, ΣΥΝασπισμό, Μαχόμενη Αριστερά, ΣΥΡΙΖΑ, ΜΕ.Ρ.Α, ΔΗΜΑΡ. Φυσικά και αύριο θα ψηφίσω. Όμως για να γράψω δυο λόγια χρειάστηκε τη «βοήθεια» του Διονύση Σαββόπουλου βλέπεις: «Όταν πέφτει το σκοτάδι στα υπόγεια τα ρεύματα βουίζουν την αλήθεια ποιος θα μάθει ένορκοι πληρωμένοι θα με κρίνουν. Η ζωή μου έχει γεμίσει μυστικά, στους διαδρόμους ψευδομάρτυρες καπνίζουν και οι φίλοι με κερνούν ναρκωτικά και το κόμμα με τραβάει απ’ το μανίκι». Δυστυχώς (;) κόμμα να με τραβάει από το μανίκι δεν υπάρχει πλέον. Από το μακρινό 2013 ανένταχτος, ανέστιος, «ανώνυμος» αριστερός. Αναζητώντας όπως ο διψασμένος το νερό στην έρημο. Όμως όπως και ο διψασμένος έτσι και εγω (και πάρα πολλοί…) πέφτω πυκνά συχνά σε… πολιτική οφθαλμαπάτη. Και συνεχίζω τη πορεία. Το Γενάρη του 2015 η Αριστερά (;) πήρε την εξουσία. Με ψεκασμένους παρέα. «Αναγκαστηκά λογω μνημονίων» μας έλεγαν. Σύντομα όμως μας είπαν: «Τα πόδια μου καήκανε σ’ αυτή την ερημιά η νύχτα εναλλάσσεται με νύχτα
τα νέα που σας έφερα σας χάιδεψαν τ’ αυτιά μα απέχουνε πολύ απ’ την αλήθεια…» Και εμείς αντί να του πούμε: «Αμέσως καταλάβαμε τι πήγαινε να πει και του `παμε να φύγει μουδιασμένα αφού δεν είχε νέα ευχάριστα να πει καλύτερα να μην μας πει κανένα…», κάποιοι τον ξαναψηφίσαν…
Και πέρασαν τα χρόνια και ήρθε η αυριανή Κυριακή. Εθνικές εκλογές. Από το 1982 ψηφίζω μόνο Αριστερά. Σας το είπα ε? Το λεω για να το ακούω… Μεγάλωσα. Χάθηκαν οι βεβαιότητες. Χάθηκαν οι σιγουριές. Χάθηκε το κόμμα, η «γραμμή». Κάτι όμως έμεινε. Η ηθική, η αξιοπρέπεια. Η δική μου αριστερή ψήφο ήταν πάντα συνυφασμένη με την ηθική του παλιού αριστερού. Εκείνου που τον έστηναν στο εκτελεστικό απόσπασμα με τον Α.Ν. 509/1947 και του έκοβαν τη ζωη μόνο και μόνο επειδή ηταν μέλος του ΚΚΕ. Με την ηθική των Λαμπράκηδων και των Ρηγάδων της δικτατορίας. Με την ηθική του Μπάμπη Δρακόπουλου, του Γιάννη Μπανιά, του Αγγελου Ελεφάντη, του Γιώργου Γράψα, του Λεοντα Αυδή. Αυτή την ηθική που τσαλαπάτησαν πολλοί υπουργοί και βουλευτές του Σύριζα, που σήμερα ασθμαίνοντας μας ζητάνε να σταματήσουμε (με τη ψηφο μας) τη δεξιά.
Με αυτή την ηθική αύριο στη κάλπη: «Να πούμε λόγια άγρια, παράξενα κι ατόφια σάβανα και χώματα στη μούρη της τη τζούφια η φωνή της η σκληρή λιώνει σαν μεγάλο σώμα
μέσα στο δικό μου στόμα».
ΥΓ Οσο για την "δεξιά" που έρχεται (και που ο Τσίπρας και η κυβερνηση του βοήθησε πάρα πολύ για να «αποκατασταθεί» στα μάτια χιλιάδων πολιτών) ο Νιόνιος στο «Κούρεμα» τα έχει πει μια χαρά: «Το μητσοτάκ, το μητσοτάκ, άνθρωπος μουλιάπας, χαρά Θεού, στίχος παιδιού, στίχος τρελού, του φασουλή μου του κωμικού, με μουσική αντί αντί πολιτική, αντιπολιτική τ’ όνομά μου κι ο δρόμος μου γραμμή, όλο ζικ - ζακ το μητσοτάκ, το μητσοτάκ».
ΥΓ 2 Καλό βόλι…
ΥΓ 3 Ακολουθεί άρθρο του σύντροφου και φίλου Μάνου Ματσαγγάνη με μια άλλη επιλογή!

Μπροστά στις κάλπες: μια προσωπική τοποθέτηση

Τα γεγονότα των τελευταίων ημερών - η επίθεση των παρακρατικών στην Athens Voice, το σκίτσο "Δεν Ξεχνώ" του ανεπίσημου οργάνου του καθεστώτος, και κυρίως οι συνεντεύξεις και ομιλίες του Πρωθυπουργού, με τους χαρακτηρισμούς ("γιος του αποστάτη", "νύφη του Μπακογιάννη"), τις δικαιολογίες ("οι άλλοι ήταν πιο προετοιμασμένοι"), και την απίστευτη ακόμη και με τα δικά του standards έλλειψη στοιχειώδους σοβαρότητας απέναντι στις ανθρώπινες ζωές που χάνονται (αεροπορικό δυστύχημα στη Μαδρίτη), με την Πολιτεία της οποίας υποτίθεται ότι ηγείται σε πλήρη αποδιοργάνωση (πυρκαγιά στο Μάτι) - δείχνουν με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο ποιο είναι το καθήκον κάθε δημοκρατικού πολίτη στις κάλπες της Κυριακής: η αποφασιστική αποδοκιμασία της χειρότερης κυβέρνησης της Μεταπολίτευσης, η απομάκρυνση ενός ντροπιαστικού ανθρώπου από το πρωθυπουργικό μέγαρο, η εκδίωξη μιας αδίστακτης ηγετικής ομάδας από τις θέσεις ευθύνης που σήμερα κατέχει.

Μια κατ' ελάχιστον αξιοπρεπής κεντροαριστερά, στο ύψος των περιστάσεων, με συναίσθηση του πολιτικού διλήμματος της συγκυρίας, σταθερά προσανατολισμένη στη στρατηγική ήττα του ΣΥΡΙΖΑ, έτοιμη να συνεισφέρει στην αλλαγή σελίδας, να δράσει ως αντίβαρο στις πιθανές ακρότητες της εθνικιστικής "λαϊκής δεξιάς" (που παρά την περιθωριοποίησή της είναι ακόμη ζωντανή), να προτάξει τις εθνικές προτεραιότητες (αποκατάσταση του κύρους των δημοκρατικών θεσμών, επανεκκίνηση της οικονομίας, επούλωση των πληγών της κρίσης), θα μπορούσε να είναι μια ελκυστική επιλογή για τους δημοκρατικούς πολίτες που έχουν αποφασίσει να τιμωρήσουν στις κάλπες το απερχόμενο καθεστώς, χωρίς ωστόσο να εκφράζονται από τη ΝΔ. Οι πρόσφατες επιλογές της ηγεσίας του ΚΙΝΑΛ δείχνουν ότι μια τέτοια κατ' ελάχιστον αξιοπρεπής κεντροαριστερά σήμερα δεν υπάρχει. Η αποδοκιμασία του ΚΙΝΑΛ στην κάλπη είναι προϋπόθεση για να υπάρξει.

Για τον δημοκρατικό πολίτη που δεν θέλει να ρισκάρει ένα μετεκλογικό τοπίο με το ΣΥΡΙΖΑ ρυθμιστή των εξελίξεων, η ψήφος στη ΝΔ είναι αναπόφευκτη. Για όσους από εμάς προέρχονται από την εκσυγχρονιστική κεντροαριστερά, και αισθάνονται ότι ανήκουν ακόμη σε αυτήν (παρά τις άοκνες προσπάθειες της ηγεσίας της), η επιλογή αυτή είναι ομολογουμένως κάπως παράξενη. Η σημερινή ηγεσία της ΝΔ - η πιο φιλελεύθερη, μετριοπαθής, κοσμοπολίτικη και προοδευτική από την ίδρυση αυτού του κόμματος - διευκολύνει την επιλογή μας. Οι ανοιχτόμυαλοι και δημιουργικοί άνθρωποι, με χιούμορ και φρέσκες ιδέες (θα αναφέρω μόνο τον Χρήστο Ταραντίλη στο ψηφοδέλτιο Επικράτειας, την Αλεξάνδρα Χαριτάτου στην Α' Αθηνών, τη Νιόβη Παυλίδου στην Α' Θεσσαλονίκης, ελπίζοντας ότι δεν αδικώ δεκάδες άλλους αντίστοιχου επιπέδου), που σήμερα κοσμούν τα ψηφοδέλτια της ΝΔ, και αύριο ας ελπίσουμε τη Βουλή των Ελλήνων, κάνουν την επιλογή μας αυτή ακόμη πιο ελκυστική.

Με το ξέσπασμα της κρίσης, μερικές εκατοντάδες άνθρωποι της γενιάς μου και μεγαλύτεροι, παλιοί αριστεροί (Ρηγάδες και άλλοι) που με την ολοκλήρωση της οκταετίας Σημίτη είχαν βρεθεί χωρίς εκπροσώπηση, αποφάσισαν να ασχοληθούν ξανά με την ενεργό πολιτική για να σταματήσουν την επέλαση του αντιμνημονιακού συρφετού που απειλούσε να μετατρέψει την Ελλάδα σε Βενεζουέλα. Οι κομματικές επιλογές μας - ΔΗΜΑΡ, Ποτάμι, ΚΙΝΑΛ - δεν δικαιώθηκαν (για να το πω ήπια). Αλλά το μείζον επιτεύχθηκε: η Ελλάδα παρέμεινε ευρωπαϊκή χώρα, και σήμερα που ο λαϊκισμός απειλεί τις δημοκρατικές κατακτήσεις και αλλού, είναι έτοιμη να ηγηθεί μιας πανηπειρωτικής επιστροφής στην κανονικότητα, αναγκαία αν και όχι ικανή συνθήκη για την ανανέωση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Όλα αυτά δεν συνέβησαν βέβαια μόνο χάρη σε μας, ούτε καν κυρίως χάρη σε μας. Αλλά συμβάλαμε και εμείς, με τις μικροσκοπικές δυνάμεις μας. Ας είμαστε υπερήφανοι για αυτό.

Το όνειρο μιας Ελλάδας ευρωπαϊκής, σύγχρονης και δυναμικής, χώρας ήρεμης και ασφαλούς, μαγνήτη για τους εκατοντάδες χιλιάδες νέους ανθρώπους που την εγκατέλειψαν τα τελευταία χρόνια, αυτό το όνειρο-καύσιμο της πολιτικής μας δράσης από την αρχή, είναι ακόμη ζωντανό. Η ψήφος αύριο στη ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει ένα υπολογισμένο ρίσκο, αλλά παραμένει το πιο ορθολογικό στοίχημα στο οποίο μπορούμε να ποντάρουμε για να το φέρουμε ένα βήμα πιο κοντά στην πραγματικότητα. Ας έχουμε τη γενναιότητα να το παραδεχθούμε, και ας πράξουμε αναλόγως. Όχι οι άλλοι: εμείς οι ίδιοι.

Οι πιο μελαγχολικές εκλογές της Μεταπολίτευσης

Του Κωνσταντίνου Μπλάθρα

Ξέρετε τι μου θυμίζει η πολιτική κατάσταση της χώρας μας, μία εβδομάδα μόλις πριν τις βουλευτικές εκλογές; Τον οδηγό αυτοκινήτου που έχει ξεφύγει από την πορεία του, βρίσκεται στο αντίθετο ρεύμα, όπου πλησιάζει με ταχύτητα ένα φορτηγό. Στα λίγα δευτερόλεπτα πριν τη σύγκρουση, ο οδηγός δεν έχει άλλη επιλογή από το να προσεύχεται, μειώνοντας ταχύτητα πιθανόν, να γλιτώσει μόνο με σπασμένα κόκκαλα και να μη βρεθεί στο νεκροτομείο!

Με θλίψη παρακολουθούμε τις προσπάθειες του κυβερνώντος ΣΥΡΙΖΑ να επαναφέρει εμφυλιοπολεμική συνθηματολογία, περίπου ταυτόσημη του αλήστου μνήμης «ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει Δεξιά», επιχειρώντας έτσι έναν ψυχολογικό εκβιασμό για να τραβήξει την αντιδεξιά ψήφο πολλών εκ των ψηφοφόρων. Η προσπάθεια για τη δημιουργία πόλωσης, που θα ευνοήσει τον κ. Τσίπρα, φαίνεται ωστόσο να πέφτει στο κενό, αφού ο ίδιος εφάρμοσε με τον καλύτερο τρόπο όλο το πρόγραμμα «εκσυγχρονισμού» της δεξιάς ατζέντας. Με φωτεινές ίσως εξαιρέσεις, που οι περισσότερες περισσότερο λειτούργησαν δημαγωγικά, παρά επί της ουσίας βελτίωσαν τη ζωή των απλών ανθρώπων, ο ΣΥΡΙΖΑ επί τέσσερα και πλέον χρόνια δεν παρέλειψε να τηρήσει κατά γράμμα όλες τις επιταγές αυτής της ατζέντας με ναυαρχίδα τις ιδιωτικοποιήσεις.

Την ίδια στιγμή, η ΝΔ προελαύνει με έναν εντελώς αβάσιμο «αναθεωρητισμό», θυμίζοντας πάλι το σύνθημα του «βρώμικου» 1989, για «απαλλαγή»! Στην πραγματικότητα εδώ και τέσσερα χρόνια έχουν ανάψει πολλές λαμπάδες στον ΣΥΡΙΖΑ, που τους έβγαλε από τον κόπο και το κόστος να προχωρήσουν αυτοί σε «μεταρρυθμίσεις».

Το ίδιο ισχύει και για την Συνθήκη των Πρεσπών. Εκείνα δε, που υπόσχεται ο κ. Μητσοτάκης, είτε έχουν ήδη γίνει, όπως η ποσόστωση απολύσεων-προσλήψεων στο Δημόσιο, είτε είναι προσχήματα για ακόμα μεγαλύτερη διάλυση στην οικονομία. Οι εξαγγελίες για μείωση στη φορολογία, λόγου χάριν, ή θα λειτουργήσουν αρνητικά για όσους υποστούν την ισοστάθμισή των εσόδων που θα «χαθούν», ή απλά είναι μια πομφόλυγα τύπου Τσίπρα, αφού ουσιαστική ελάφρυνση του φορολογικού βραχνά είναι απίθανο να περάσει από τις συμπληγάδες των βλοσυρών Ευρωπαίων της επιτήρησης.

Όσο για τους μικρότερους, που μοιάζει να διεκδικούν ψήφο που θα τους βάλει στη Βουλή, είναι στ’ αλήθεια παρακολούθημα των δύο μεγάλων. Ή του ενός και μόνου μοντέλου πολιτικής, αυτό που ακολουθούν και οι δύο μεγάλοι, για να είμαστε πιο ακριβείς.

Τι να πει κανείς για τον Βαρουφάκη και τις Νεφελοκοκκυγίες του ή για τον Λεβέντη και τη στήριξη που παρείχε στις ευρωπαϊκές «πολιτικές».Η, προς τιμήν του, καταψήφιση της Συμφωνίας των Πρεσπών, δεν τον απαλλάσσει από τη στήριξη που προσέφερε σε μια διακυβέρνηση οριακά (μη) δημοκρατική. Μας απομένει μόνο, στο τέλος, μια ψήφος διαμαρτυρίας, που λίγο θα ωφελήσει την οικτρή μας κατάσταση.

Γιατί, καθώς όλο το κλίμα στην οικονομία, στην παγκοσμιοποίηση, αλλά και στη γειτονιά μας αλλάζει, η Ελλάδα σήμερα έχει ανάγκη μιας σοβαρής και στιβαρής διακυβέρνησης, η οποία δεν θα βαδίζει στα κουτουρού, όπως όλοι οι προηγούμενοι, αλλά με βάση ένα σχέδιο αναζωογόνησης της οικονομίας, της παιδείας, της κοινωνίας, που θα δώσει δυναμική στην Ελλάδα του
σήμερα.Κάτω από αυτό το πρίσμα οι εκλογές της 7ης Ιουλίου δεν είναι, δυστυχώς, οι κρισιμότερες της Μεταπολίτευσης, όπως είπαν κάποιοι κάθε όπως πράγματι θα έπρεπε να είναι, αλλά οι πιο μελαγχολικές των τελευταίων δεκαετιών. Τι άλλο μας μένει;

Με το χέρι στην καρδία, και με προσευχή αν δυνάμεθα, να ρίξουμε την ψήφο μας στα λίγα εκείνα πρόσωπα ή κινήσεις, που θα μας πείσουν ότι δεν έχουν ξεφύγει εντελώς από την πορεία της δημοκρατικής διακυβέρνησης ή που, λίγοι-ελάχιστοι, έχουν πραγματική συνείδηση των απειλών και της σύγκρουσης, στην οποία θα οδηγηθούμε με αυτή την πορεία που έχουμε πάρει. Καλή ψήφο!

Πηγή: Εφημερίδα Χριστιανική

Η διαβολή ως τεχνική πολιτικής πρόκλησης στην αντιπαράθεση Αισχίνη-Δημοσθένη

«…Στις συγκρούσεις τόσων αιώνων ανάμεσα στην ελευθέρια και την εξουσία, ή, με αλλά λόγια, ανάμεσα στην κοινωνική ανισότητα και στις κοινωνικές κάστες, το επίμαχο ζήτημα δεν ήταν πραγματικά οι σχέσεις ανάμεσα στην κοινωνία και το άτομο ή η αύξηση της ανεξαρτησίας του ατόμου σε βάρος του κοινωνικού ελέγχου ή το αντίστροφο. Αφορούσε μάλλον την παρεμπόδιση οποιουδήποτε ατόμου από το να καταπιέζει τα αλλά, την παροχή σε όλους των ιδίων δικαιωμάτων και των ιδίων μέσων δραστηριοποίη­σης. Αφορούσε την αντικατάσταση της πρωτοβουλίας των λίγων, που καταλήγει αναγκαστικά στην καταπίεση όλων των άλλων, με την πρωτοβουλία των πολλών, που καταλήγει, όπως είναι φυσικό, να ωφελεί όλους…» (Ερρίκο Μαλατέστα, "Χωρίς Εξουσία")

Οι επιμέρους πολιτικές τεχνικές, που χρησιμοποιούν οι εκάστοτε εξουσιαστές ή και οι δημαγωγοί, αναδεικνύουν τις προθέσεις και τα ωφέλη που προσδοκούν. Σε κάθε εποχή η εξουσία φροντίζει να διαθέτει ανθρώπους που θα χειρίζονται τον λόγο με τέτοιον τρόπο ώστε να μπορούν να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες τους. Η κατεύθυνση που ο κάθε πολιτικός φορέας είναι στραμμένος φέρει ανθρώπους ή στελέχη ή και ολόκληρες ομάδες που επιμελούνται λεπτομερώς τους λόγους του πολιτικού προσώπου, που υποστηρίζουν. Φυσικά, το φαινόμενο αυτό δεν θα ήταν δυνατό να εκλείπει από την Αθήνα του 4ουαιώνα π.Χ. Το πολιτικό κατασκεύασμα της δημοκρατίας των Αθηνών ανέδειξε δεινούς ρήτορες. Ουσιαστικά, πρόκειται για ανθρώπους που χειρίζονται τον λόγο με άνεση και ευχέρεια και τον πλάθουν, σύμφωνα με τις συνθήκες της πολιτικής που εξυπηρετούν.

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη υπάρχουν τρία είδη ρητορικών λόγων οι συμβουλευτικοί[1], οι δικανικοί[2] και οι επιδεικτικοί[3] (πανηγυρικοί). Με τους λόγους αυτούς εγκω­-μιάζονται ή επικρίνονται πράξεις και πρόσωπα του παρόντος με συχνές αναδρομές στο παρελθόν και προβλέψεις του μέλλοντος.

Η διαμάχη μεταξύ των ρητόρων Αισχίνη και Δημοσθένη, κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., σημάδεψε την εξέλιξη της ρητορικής τέχνης και ανέδειξε τους τρόπους και τις πρακτικές που χρησιμοποιούσαν για να γίνουν όσο το δυνατόν πιο πειστικοί στο κοινό. Κατ’ αρχάς, ο Δημοσθένης υπήρξε ένας εκ των σπουδαιότερων ρητόρων της κλασσικής Αθήνας, με έμφαση στην πολιτική ρητορεία. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 384 π.Χ. και πέθανε το 322 π.Χ. Από τον μεγάλο αυτόν ρήτορα σώζεται μεγάλος αριθμός δικανικών και κυρίως συμβουλευτικών λόγων. Από το 355 π.Χ. έτρεφε συμπάθεια στην πολιτική, συντάσσων και εκφωνών πολλούς πολιτικούς λόγους. Ταγμένος στο κόμμα του Εύβουλου, βρέθηκε από νωρίς ενάντια στον Φίλιππο Β΄ της Μακεδονίας. Με τον λόγο του Περί της παραπρεσβείας, ο Δημοσθένης στράφηκε εναντίον του Αισχίνη και της φιλομακεδονικής του πολιτικής. Το 336 π.Χ., ο Κτησιφών πρότεινε να τιμηθεί με χρυσό στέφανο, γεγονός που προκάλεσε την οργή του Αισχίνη. Ο μνημειώδης λόγος του Περί του στεφάνου αποτελεί δείγμα της ρητορικής δεινότητας του Δημοσθένους.

Ο Αισχίνης γεννήθηκε το 389 π.Χ. και καταγόταν από φτωχή οικογένεια. Υπήρξε δεινός ρήτορας και οι συγκρούσεις του με τον Δημοσθένη είναι ενδεικτικές του μεγαλείου αμφοτέρων των ρητόρων. Το κύριο σημείο της αντιπαράθεσής τους ήταν το μακεδονικό ζήτημα. Ο Αισχίνης ανήκε στο φιλομακεδονικό κόμμα σε αντίθεση με τον Δημοσθένη. Το 346 π.Χ. αμφότεροι συμμετείχαν στην επίσκεψη μιας πρεσβείας στον Φίλιππο ως Αθηναίοι. Ο Δημοσθένης κατήγγειλε τον Αισχίνη για παραπρεσβεία. Ουσιαστικά, τον κατηγόρησε μέσω του Τιμάρχου ότι δεν υπερασπίστηκε τα συμφέροντα της Αθήνας. Ο Αισχίνης αντέδρασε με τον λόγο του Κατά Τιμάρχου. Επίσης, για την «παράνομη» απονομή χρυσού στεφάνου στον Δημοσθένη έγραψε τον περίφημο λόγο Κατά Κτησιφώντος. Η ρητορική του διαύγεια αναγνωρίζεται τόσο από τον Δημοσθένη όσο και από το ότι συμπεριελήφθη στον κανόνα των δέκα ρητόρων.

Οι Αθηναίοι ρήτορες στα τέλη του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ., συχνά κατέφευγαν στη λοιδορία και στη διαβολή ώστε να μειώσουν την προσωπικότητα του αντιπάλου τους. Όταν άρχισε το 346 π.Χ. η προσπάθεια της Αθήνας για ειρήνη με τον Φίλιππο, έλαβαν χώρα οξύτατες αντιπαραθέσεις μεταξύ των δύο ρητόρων. Οι ρήτορες χρησιμοποιούσαν τη διαβολή με σκοπό να δημιουργήσουν κατηγορίες για την προσωπικότητα του κάθε ρήτορα ξεχωριστά, παρουσιάζοντας κάθε είδους δυσφήμηση, δεν δίσταζαν να προβαίνουν σε προσωπικές αναφορές και χρησιμοποιούσαν κάθε μέσο, ώστε να κερδίσουν τις εντυπώσεις των δικαστών. Δεν δίσταζαν να αναφερθούν στην καταγωγή, στην ανατροφή, στην οικογένεια με ακραίες αντιλογίες. Οι δύο ρήτορες παραμέριζαν τον ουσιαστικό πολιτικό λόγο, στρεφόμενοι επί προσωπικού. Αμφότεροι επιδίδονταν σε διαβολή της οικογενειακής ζωής (ο μεν Δημοσθένης για τη φτωχή ζωή του Αισχίνη, ο δε Αισχίνης για τον τρυφηλό βίο του Δημοσθένη). Ο Αισχίνης τον κατηγορούσε για την εύπορη καταγωγή του και τις υποτιθέμενες αγαθοεργίες του, και ο Δημοσθένης τον ανέφερε ως γιο δούλου, ως άτομο επικίνδυνο για την αθηναϊκή δημοκρατία. Επί πλέον, χρησιμοποιούσαν την ειρωνεία και στρέφονταν σε προσωπικές επιθέσεις έως τον πλήρη εξευτελισμό του αντιπάλου. Ο Αισχίνης, στον λόγο του Κατά Κτησιφώντος, χαρακτήριζε τον Δημοσθένη ως κίναιδο, άνθρωπο φοβισμένο, με αδυναμίες, μαλθακότητα, δειλό αλλά και πονηρό. Σε αντιδιαστολή, ο Δημοσθένης, στον λόγο του Περί του στεφάνου, χλεύαζε τις ασχολίες του Αισχίνη, χαρακτηρίζοντάς τον ως αλαζόνα, ειρωνευόμενος και διακωμωδώντας τον.

Η δύναμη και η αίγλη ενός ρητορικού λόγου ήταν η ύψιστη ικανότητα που καθόριζε τις πολιτικές και δικαστικές αποφάσεις. Οι δικανικοί λόγοι του Δημοσθένη εναντίον του Αισχίνη με σκληρούς και προσωπικούς χαρακτηρισμούς (όχι μόνο για τους προγόνους αλλά και για τις σεξουαλικές προτιμήσεις) αποσπούσαν εξ ολοκλήρου την αισθητική του κοινού. Ο Δημοσθένης, όντας φιλαθη­ναίος, υπερασπίζεται τα ιδανικά του μπροστά στον Φίλιππο. Ο ίδιος κατηγόρησε ακόμη και για δωροδοκία από τους Μακεδόνες τον Αισχίνη. Σε αντιδιαστολή, ο Αισχίνης κατηγόρησε για εκφραστική αδυναμία απέναντι στον Φίλιππο τον αντίπαλό του.

Ο Αισχίνης ήταν υπέρμαχος μιας ειρηνευτικής πολιτικής με τον Φίλιππο. Η διαβολή με την οποία καταπιάνονται αμφότεροι οι ρήτορες σκοπεύει να πλήξει και να διασύρει την εικόνα του αντιδίκου τους. Η λοιδωρία, ο χλευασμός, οι αλλεπάλληλες ύβρεις και τα ειρωνικά σχόλια δημιουργούν μια έντονη συγκινησιακή φόρτιση στους δικαστές. Οι ρήτορες, πίσω από την όψιμη πολιτική τους διαμάχη για τη Μακεδονία, κατρακυλούν σε προσωπικές λεκτικές διαμάχες για να επωφεληθούν και να παρασύρουν το ακροατήριο σύμφωνα με τις διαθέσεις τους. Αξιοσημείωτο γεγονός είναι ό,τι η διαβολή δεν αποτελεί βασικό στοιχείο του λόγου εντούτοις, καθίσταται ολοένα και πιο αισθητή, κυρίως στον χώρο της πολιτικής. Επί πλέον, διευκολύνει το ρήτορα να περάσει τα μηνύματά του και να χειραγωγήσει το ακροατήριό του. Ενδεικτική ως προς αυτό είναι η αύξηση της συχνότητας εμφάνισης της διαβολής και η διευρυμένη χρήση της στους λόγους του Δημοσθένη και του Αισχίνη, όπου οι αρχικές της μορφές και οι τόποι που συναντάμε στο Λυσία καλλιεργούνται, εμπλουτίζονται και αποκτούν δριμύτητα και καυστικότητα.

Στην οξύτατη διαμάχη Αισχίνη – Δημοσθένη, χρησιμο­ποιείται εκατέρωθεν η διαβολή ως τακτική για να δια­βρωθεί η προσωπικότητα του αντιπάλου. Η λοιδωρία και οι ύβρεις, που ανταλλάσουν οι δύο ρήτορες, επισκιά­ζουν το πολιτικό ζήτημα μεταξύ Αθήνας και Μακεδονίας, που αποτελεί τη βάση της πολιτικής τους διαμάχης, και αναλώνονται σε μικρότητες. Η διαβολή αποτέλεσε στρατηγική λεκτική επιλογή κάθε ρήτορα και πολιτικού. Η εξελικτική της πορεία φαίνεται ότι ακολουθείται από την αρχαιότητα έως και τις ημέρες μας.

«…Κοντολογίς, είναι πάντα το ζήτημα τού να δοθεί ένα τέλος στην κυριαρχία κι εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, με έναν τέτοιο τρόπο που να ενδιαφέρονται όλοι για την ευημερία του συνόλου και που η ατομική δύναμη του καθένα, αντί να καταπιέζει, να αντιμάχεται και να καταστέλλει άλλους, να ανακαλύψει τη δυνατότητα της πλήρους ανάπτυξης και ο καθένας να επιδιώκει να ενωθεί με άλλους για την μεγαλύτερη ωφελεία όλων…» (Ερρίκο Μαλατέστα, Χωρίς Εξουσία)

Χ.Μ.

[1]. Οι συμβουλευτικοί είναι λόγοι πολιτικοί που εκφωνούνται στις συνελεύσεις του λαού. Οι συμβουλευτικοί: με αυτούς παρέχονται συμβουλές για το μέλλον. Ο ρήτορας προτρέπει ή αποτρέπει τον λαό με σκοπό την επίτευξη του συμφέροντος ή την αποφυγή πολιτικών σφαλμάτων.

[2]. Δικανικοί λόγοι είναι οι εκφωνούμενοι στα δικαστήρια και αφορούν πράξεις που τελέστηκαν στο παρελθόν. Αφορούν κατηγορίες ή απολογίες και έχουν σκοπό την απόδειξη της ενοχής ή της αθωότητας τού κατηγορουμένου με βάση τον νόμο και το αίσθημα του δικαίου.

[3]. Οι Επιδεικτικοί ή πανηγυρικοί λόγοι, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι επιτάφιοι, ήταν οι εκφωνούμενοι σε διάφορες εορτές και συγκεντρώσεις.

Πηγή: Διαδρομή Ελευθερίας φ. 182

Στην εποχή των κομμάτων "σούπερ μάρκετ"

Μερικές σκέψεις με αφορμή την σημερινή ανακοίνωση υποψηφίων βουλευτών της ΝΔ (όπου είδαμε την Τώνια Μωροπούλου, διπλα στον κ. Μπογδάνο). Εχουμε μπεί κανονικότατα στην εποχή των κομμάτων σούπερ μάρκετ (τσίρκο μου λένε φίλοι μου Πετραλωνίτες αλλά δεν τους πιστευω😎). Στις ευρωεκλογές η ΝΔ σε αντίθεση με τον Σύριζα ήταν πιο προσεκτική. Παρουσίασε ένα ψηφοδέλτιο πολύ κοντά στα κεντροδεξιά (ή νεοδημοκρατικά...) στάνταρ με έμπειρους βουλευτές (Μεϊμαράκη, Ασημακοπούλου), φυσικά τους εκλεγμένους ευρωβουλευτές και υποψήφιους από την κοινωνία (Κιμπουρόπουλος, Φλέσσα, Μαλλιάς, Γούλα κ.α) που δεν είχαν κομματική σχέση με τη ΝΔ. Αντίθετα ο Σύριζα το τερμάτισε. Οχι απλά σούπερ μάρκετ. Και την δεν είχε μέσα. Κινηματική & κοινωνική Αριστερά (Λάμπρου, Γραικός, Νάσση, Πλουμπίδης, Μάλαμα, Κούνεβα), "Ψεκασμένη" Ανελ (Κουντουρά), life style (Γεωργούλης, Χρηστίδου), Ανανεωτική Αριστερά + πρώην Δημαρ (Βαλντέν, Αρσενη, Παπαδημητριου, Σπουρδαλάκης, Σκοπούλη, Καλπάκης), πρωην υπουργους (Κουρουμπλής, Μουζάλας, Κονιόρδου), επιχειρηματία (Π. Κοκκαλης), φυσικα τους Παπαδημούλη, Κούλογλου, είχε και Ρός Ντέιλι και Μουχαμάντι και Μπελιά και Μουσταφα και Λουτσιάνα Καστελίνα. Τα πάντα όλα! Ευνοήθηκε ο Συριζα από αυτό το ψηφοδέλτιο? Οχι. Εκτός από την τιμωρητική ψηφο λόγω κυβέρνησης ένα μεγάλο κομμάτι ψηφοφορών, οχι των κομματικών μελών, των ανθρώπων που λόγω Ευρωβουλής επέλεγαν τα ψηφοδέλτια της Ανανεωτικής Αριστεράς (ΚΚΕ Εσωτερικού, ΣΥΝασπισμός, Συριζα) πολύ πριν γίνει κυβερνηση, γυρισαν τη πλάτη στο ψηφοδέλτιο "σούπερ μάρκετ" και έτσι εκλέχθηκαν οι πιο "γνωστοί" με αποτέλεσμα στους 6 ευρωβουλευτές τρεις να μην έχουν καμία σχεση με το αριστερό κόμμα Σύριζα (Μήπως όμως αυτός ήταν ο στόχος;). Σοβαρα τώρα η κ. Κουντουρά, ο κ. Γεωργούλης και ο κ. Κοκκαλης θα ενταχθούν στην ομάδα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς? Ομως η αφορμή για την ανάρτηση ήταν οι ανακοινωσεις της ΝΔ για τις εθνικές εκλογές. Σ' αυτές λοιπόν το κόμμα του κ. Μητσοτάκη αποφάσει να δείξει ότι και αυτό έχει τη δυνατότητα σε ψηφοδέλτια "σούπερ μάρκετ". Με το κόμμα της κεντροδεξιάς θα "εκτεθούν" πρώην αριστεροί (Τατσόπουλος, Ψαριανός), "ηρωϊκές" μορφές του Πασοκ (Τόνια Μωροπούλου), Μηντιακοί σταρ (Μπογδάνος, Παπαδημητρίου), ο συμπαθής Τάκης Φύσσας, η κυρία Χριστίνα Τσιλιγκίρη από τον Ολυμπιακό. Και έχουμε ακόμα δρόμο μέχρι την επίσημη ανακοίνωση όλων των ψηφοδελτίων.
Το σίγουρο ειναι ότι στη πορεία προς τις εθνικές εκλογές θα δούμε και άλλα "ανοίγματα". Επίσης το σίγουρο είναι ότι έτσι δεν γίνονται πολυσυλλεκτικά κόμματα. Είναι κόμματα "σούπερ μάρκετ", όπου ο "αρχηγός" είναι το παν και χωράνε όλοι ανεξάρτητα τι λένε ή από προέρχονται πολιτικά, ιδεολογικα, κομματικά. Θυμίζω ότι όπως τα κανονικά σούπερ μάρκετ, "πουλούν" προϊόντα με ημερομηνία λήξης, κάνουν προσφορές, έτσι "δουλεύουν" και τα κόμματα "σούπερ μάρκετ". Απλά οι προσφορές διαρκούν λίγες μέρες και τα προϊόντα που λήγει η διάρκεια τους καταλήγουν στη... χωματερή!

Οι ιδέες. Στην αρχή του λαϊκισμού: άτομο κατά του πολίτη

Του Mark Lilla

Πολλοί νέοι σήμερα, και όχι μόνον στις Ηνωμένες Πολιτείες, βλέπουν τη δημοκρατία υπό το φως των ταυτοτήτων. Δεν θεωρούν τους εαυτούς τους δημοκράτες πολίτες αλλά άτομα, το καθένα με μια δική του ταυτότητα που το καθιστά διαφορετικό από τους άλλους. Σήμερα πολλοί νέοι στις Ηνωμένες Πολιτείες περιορίζουν την πολιτική τους ενεργοποίηση στα κοινωνικά προβλήματα που θεωρούν ότι αναφέρονται στην ταυτότητά τους. Σε ένα πρόσωπο σαν και μένα, που μεγάλωσε στη διάρκεια των ιδεολογικών μαχών του Ψυχρού Πολέμου, προκαλεί αμηχανία το να βλέπει τόσους νέους επικεντρωμένους έτσι στα προσωπικά ζητήματα αυτού του είδους και με ελάχιστο ενδιαφέρον για τα ζητήματα οικονομικής δικαιοσύνης ή εξωτερικής πολιτικής. Οι μεγάλες ιδεολογίες και οι αφηγήσεις που προσπαθούσαν να εξηγήσουν τα πάντα είχαν προβλήματα, αλλά τουλάχιστον συνέβαλλαν στο να κατανοήσουμε πως τα πράγματα συνδέονταν μεταξύ τους.

Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες η ριζοσπαστική Αριστερά αντιτίθεται στον οικονομικό νεοφιλελευθερισμό και προωθεί αυτό που θα μπορούσαμε να ορίσουμε ως κοινωνικό νεοφιλελευθερισμό. Η οικοδόμηση της αλληλεγγύης δεν είναι ο πρωταρχικός της στόχος. Ενισχύει μόνον τον ριζικό ατομικισμό των καιρών μας. Οι επιπτώσεις της οικονομικής παγκοσμιοποίησης έχουν αποσταθεροποιήσει τις κυβερνήσεις σε όλα τα μέρη του κόσμου και έχει διευρυνθεί το χάσμα ανάμεσα σε μια πλούσια και μορφωμένη ελίτ και σε μια αυξανόμενη και δυσαρεστημένη υπο-τάξη, στερούμενη ελπίδας. Εξάλλου, ο κοινωνικός νεοφιλελευθερισμός παρήγαγε ένα ψυχολογικό αποτέλεσμα και αποδυνάμωσε τους κοινωνικούς δεσμούς. Οι νέοι αναβάλλουν τον γάμο ή επιλέγουν να ζουν μόνοι τους. Συνεχίζουν να αυξάνονται οι περιπτώσεις κατάθλιψης και αυτοκτονίας. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή λείπουν το χρήμα και οι ευκαιρίες, αλλά επειδή γίνονται αυτό που ο Μισέλ Ουελμπέκ στα τρομακτικά του μυθιστορήματα αποκάλεσε «στοιχειώδη σωματίδια».

Οι δημοκρατικές κοινωνίες κατακερματίζονται. Κυβερνήσεις ανίκανες να ελέγξουν τις επιπτώσεις της παγκόσμιας οικονομίας ή την παράνομη μετανάστευση εμφανίζονται αδύναμες και ανεπαρκείς. Αυτό οδηγεί τους εκλογείς να αλλάζουν συνέχεια ηγέτες και κόμματα, που επαγγέλλονται ότι θα κατορθώσουν να ελέγξουν αυτές τις δυνάμεις, αλλά δεν είναι ικανά να το κάνουν. Οπως δείχνουν οι εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες, η χώρα μου είναι διαιρεμένη σε δύο «φυλές» που νιώθουν βαθιά δυσπιστία η μια για την άλλη. Από τη μια μεριά υπάρχει μια φιλελεύθερη και μορφωμένη κοσμοπολίτικη ελίτ, η οποία θέτει έμφαση στα ζητήματα προσωπικής ταυτότητας, περιφρονεί τη θρησκεία και θέλει να αποδεχτούμε τους μετανάστες, νόμιμους ή μη, σε μια περισσότερο πολυπολιτισμική κοινωνία. Αυτή η ελίτ κυριαρχεί στους πολιτιστικούς μας θεσμούς, στα πανεπιστήμια, στα μέσα μαζικής επικοινωνίας και στο Χόλιγουντ. Η δεξιά «φυλή», αντίθετα, συνενώνει τους λιγότερο μορφωμένους, τους περισσότερο θρησκευόμενους, τους λευκούς και τους άνδρες. Καθώς νιώθει περιφρόνηση για τις πολιτιστικές ελίτ, αυτή η «φυλή» υποστηρίζει τη δική της πολιτική ταυτότητας προκειμένου να ανταγωνίζεται με τις άλλες ομάδες.

Οι λαϊκιστές κατόρθωσαν να την πείσουν ότι αυτή είναι ο αληθινός αμερικανικός «λαός» και όχι οι ελίτ, και ότι η χώρα τους έχει κλαπεί από αυτές τις ελίτ. Αυτή η αμερικανική Δεξιά ελέγχει σήμερα όλα τα επίπεδα της κυβέρνησης. Και επικεφαλής της είναι ένας δαιμονισμένος και επιδέξιος δημαγωγός, που συσσωρεύει εξουσίες στρέφοντας τους μισούς Αμερικανούς εναντίον των άλλων μισών. Τι μπορούμε να κάνουμε; Μακροπρόθεσμα θα πρέπει να ανακαλύψουμε εκ νέου τις αρετές της ιδιότητας του πολίτη.

Σήμερα οι κοινωνίες μας είναι πολύ διαφορετικές. Ζούμε μια ιδιωτική ζωή περισσότερο ατομικιστική σε σχέση με το παρελθόν. Ωστόσο, η μοίρα μας είναι κοινή. Υπάρχει ένα κοινό καλό το οποίο πρέπει να προστατεύεται προς το συμφέρον όλων. Και αν θέλουμε να ζητήσουμε από τους ανθρώπους να το προστατέψουν, οφείλουμε να στηριχτούμε όχι σε μια επιθυμία, αλλά μάλλον σε ένα κοινωνικό δεδομένο: όποιες και αν είναι οι διαφορές μας ή η «φυλή» μας, αυτό που έχουμε κοινό είναι η ιδιότητα του πολίτη. Εχουμε όλοι γεννηθεί ή πολιτογραφηθεί πολίτες και δικαιούμαστε ισότιμη μεταχείριση. Και πρέπει να θυμόμαστε ότι το να είναι κανείς πολίτης δεν σημαίνει μόνον ότι έχει δικαιώματα, αλλά ότι έχει και υποχρεώσεις, ο ένας έναντι του άλλου και έναντι της δημοκρατίας μας.

Είναι πολύ δύσκολο να διατηρεί κανείς μια αίσθηση των υποχρεώσεών του ως πολίτη. Γι’ αυτό και, ήδη από την αρχαιότητα, οι δημοκρατίες υπέφεραν από εντροπία. Το μοναδικό πράγμα που αληθινά τις διατηρεί ενωμένες είναι η ενεργοποίηση της ιδιότητας του πολίτη. Αν αυτός ο δεσμός δεν στηρίζεται σε ισχυρά θεμέλια ή αποδυναμώνεται, η πολιτική δομή διαλύεται. Μια παρόμοια κατάσταση είναι ορατή στην Ανατολική Ευρώπη. Μετά την πτώση του Τείχους, το 1989, δημιουργήθηκαν δημοκρατικοί θεσμοί, αλλά αυτό που οι θεμελιωτές αυτών των θεσμών δεν μπορούσαν να δημιουργήσουν ήταν μια συναίσθηση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων που απορρέουν από την ιδιότητα του πολίτη.

Η δημιουργία αυτής της συναίσθησης προϋποθέτει την αλληλοδιαδοχή διάφορων γενεών. Σήμερα βλέπουμε, αντίθετα, την Πολωνία και την Ουγγαρία να υιοθετούν και να εξυμνούν αυτό που ο Ούγγρος πρόεδρος ορίζει ως «μη φιλελεύθερη δημοκρατία». Σε αυτές τις χώρες και στην Ιταλία, την Αυστρία και τη Γαλλία, υπάρχουν πολιτικές δυνάμεις που εδραιώνουν αυτό που φαίνεται να είναι ένα νέο Λαϊκό Μέτωπο, αυτή τη φορά με τη μορφή της ριζοσπαστικής Δεξιάς. Είναι δύσκολο να μην έχουμε την εντύπωση ότι αυτή είναι μια ταινία που την έχουμε ήδη δει. Οι δημοκρατίες χωρίς δημοκράτες δεν διαρκούν. Αποσυντίθενται μετατρεπόμενες σε ολιγαρχίες, θεοκρατίες, εθνοτικούς εθνικισμούς, αυταρχικά συστήματα ή και σε ένα μείγμα όλων αυτών των στοιχείων. Δεν υπερβάλλω όταν λέω ότι οι ενδείξεις όλων αυτών των παθολογιών είναι ορατές στην τωρινή αμερικανική δημοκρατική ζωή. Και με θλίβει η σκέψη ότι και η Ιταλία μπορεί πολύ σύντομα να υποφέρει από την ίδια τη δική μας ασθένεια.

Πηγή: La Repubblica

Πολιτικός επιστήμονας και ιστορικός των ιδεών, ο Μαρκ Λίλα είναι καθηγητής Ανθρωπιστικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης. Στη γλώσσα μας κυκλοφορούν τα βιβλία του «Η σαγήνη των Συρακουσών» (The Athens Review of Books, 2014) και «Κάποτε φιλελεύθερος και πάλι φιλελεύθερος» (Επίκεντρο, 2018).
Σύμφωνα με τον Λίλα, η αμερικανική φιλελεύθερη διανόηση και το Δημοκρατικό Κόμμα υιοθέτησαν μια πολιτική των ταυτοτήτων και γι’ αυτό εστίαζαν το ενδιαφέρον τους στα δικαιώματα των μειονοτήτων και σε θέματα όπως οι διακρίσεις σε βάρος των Αφροαμερικανών ή των ομοφυλοφίλων κ.λπ. Παραγνώριζαν επομένως την ανάγκη της κοινής πάλης για ισότητα και κοινωνική δικαιοσύνη